Bitwa pod Lidzbarkiem 10.6.1807 - Historia wersji

Neo: /* Bitwa pod Heilsbergiem w kulturze i sztuce */

2026-07-15T21:41:35Z

Bitwa pod Heilsbergiem w kulturze i sztuce

← poprzednia wersja		Wersja z 21:41, 15 lip 2026
Linia 69:		Linia 69:
	'''Legenda o powrocie jeźdźca z informacją o wygranej''' nawiązuje do epizodu, w którym husarzy przełamali francuskie linie i zdobyli sztandar, co symbolizowało lokalny sukces mimo ogólnego wycofania się aliantów. Pomnik zniszczono w 1945 roku po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną; dziś w tym miejscu jest zieleń.		'''Legenda o powrocie jeźdźca z informacją o wygranej''' nawiązuje do epizodu, w którym husarzy przełamali francuskie linie i zdobyli sztandar, co symbolizowało lokalny sukces mimo ogólnego wycofania się aliantów. Pomnik zniszczono w 1945 roku po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną; dziś w tym miejscu jest zieleń.

	Od lat dziewięćdziesiątych polska ludność wspomina bitwę z 1807 roku inscenizując obok drogi do Dobrego Miasta wycinek bitwy z udziałem wielu statystów z paru krajów Europy, którzy to wcielają się w oficerów, żołnierzy piechoty, kawalerii czy też artylerzystów.		Od lat dziewięćdziesiątych polska ludność wspomina co roku bitwę z 1807 roku inscenizując obok drogi do Dobrego Miasta wycinek bitwy z udziałem wielu statystów z paru krajów Europy, którzy to wcielają się w oficerów, żołnierzy piechoty, kawalerii czy też artylerzystów.

			<gallery>
			Plik:Inscenizacja-1807-Szturm.jpg\|Szturm na szaniec
			Plik:Inscenizacja-1807-Piechota.jpg\|Piechota
			Plik:Inscenizacja-1807-Kawaleria.jpg\|Kawaleria
			Plik:Inscenizacja-1807-Artyleria.jpg\|Artyleria
			Plik:Inscenizacja-1807-2.jpg\|Inscenizacja obejmuje biwak i przedmioty tamtego czasu
			Plik:Inscenizacja-1807-1.jpg\|Rojanie, Francuzi i Prusacy grani są przez ochotników różnych narodowości
			</gallery>

	=== „Heilsberg” na Łuku Triumfalnym w Paryżu ===		=== „Heilsberg” na Łuku Triumfalnym w Paryżu ===

Neo: /* Pomnik Husara w centrum Lidzbarka Warmińskiego */ korektura

2026-07-15T21:35:42Z

Pomnik Husara w centrum Lidzbarka Warmińskiego: korektura

← poprzednia wersja		Wersja z 21:35, 15 lip 2026
Linia 69:		Linia 69:
	'''Legenda o powrocie jeźdźca z informacją o wygranej''' nawiązuje do epizodu, w którym husarzy przełamali francuskie linie i zdobyli sztandar, co symbolizowało lokalny sukces mimo ogólnego wycofania się aliantów. Pomnik zniszczono w 1945 roku po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną; dziś w tym miejscu jest zieleń.		'''Legenda o powrocie jeźdźca z informacją o wygranej''' nawiązuje do epizodu, w którym husarzy przełamali francuskie linie i zdobyli sztandar, co symbolizowało lokalny sukces mimo ogólnego wycofania się aliantów. Pomnik zniszczono w 1945 roku po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną; dziś w tym miejscu jest zieleń.

	Od lat dziewięćdziesiątych polska ~~Ludność~~ wspomina		Od lat dziewięćdziesiątych polska ludność wspomina bitwę z 1807 roku inscenizując obok drogi do Dobrego Miasta wycinek bitwy z udziałem wielu statystów z paru krajów Europy, którzy to wcielają się w oficerów, żołnierzy piechoty, kawalerii czy też artylerzystów.

	=== „Heilsberg” na Łuku Triumfalnym w Paryżu ===		=== „Heilsberg” na Łuku Triumfalnym w Paryżu ===

Neo: /* Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807 */ Przebieg

2026-07-15T18:11:30Z

Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807: Przebieg

← poprzednia wersja		Wersja z 18:11, 15 lip 2026
Linia 23:		Linia 23:

	Wieczorem Napoleon zaangażował dodatkowe siły (w tym gwardię), ale ataki nie przyniosły przełamania. Bennigsen (chory) przekazał dowodzenie Gortschakowowi. Bitwa zakończyła się o zmroku; obie strony poniosły ciężkie straty, ale Rosjanie utrzymali pozycje.		Wieczorem Napoleon zaangażował dodatkowe siły (w tym gwardię), ale ataki nie przyniosły przełamania. Bennigsen (chory) przekazał dowodzenie Gortschakowowi. Bitwa zakończyła się o zmroku; obie strony poniosły ciężkie straty, ale Rosjanie utrzymali pozycje.

			==== Przebieg Bitwy ====

			===== Początkowe Starcia i Manewry =====

			Po rosyjskim odwrocie z bitew pod Dobrym Miastem 5-6 czerwca 1807 roku, marszałek Nicolas Soult IV Korpus zajął Praslity (Altkirch). VI Korpus Neya i Rezerwowy Korpus Kawalerii Murata dotarły do Dobrego Miasta o godzinie 19:00 9 czerwca, umiejscawiając Francuzów w pozycji do pościgu za Lidzbarkiem.

			===== Główne Ataki i Obrony =====

			* 8:00-9:30 rano 10 czerwca: Francuski atak rozpoczął się, z Muratem prowadzącym cztery dywizje kawalerii wzdłuż lewego brzegu Łyny od Dobrego Miasta.

			* Godzina 14:00: Wielkie starcie kawalerii pod Długołęka, gdzie francuska dragonia Latour-Maubourg zaatakowała rosyjskie posiłki pod dowództwem generała Lvova.

			* Godzina 15:00: Francuska piechota zdobyła Bobrownik po długim pojedynku artyleryjskim i walkach wręcz z rosyjskimi jägermi i kozakami.

			===== Krytyczne Fazy Taktyczne =====

			* Po południu 10 czerwca: Francuska kawaleria pod dowództwem Murata zaatakowała rosyjskie posterunki na lewym brzegu Łyny w pobliżu Bobrownika.

			* Godzina 14:00: Korpus piechoty marszałka Soult posiłkował Murata, rozmieszczając 36 dział.

			* Godzina 15:00: Napoleon zaangażował dywizję generała St. Hilaire z rezerwy, aby wsparć St. Cyr, odrzucając wyczerpane siły Bagrationa na drugi brzeg rzeki do umocnionych pozycji koło Lidzbarka.

			* Godzina 17:00: Dywizja Legranda zaatakowała rosyjską artylerię, ale została odparta przez kontratak kawalerii Uvarova. Ostatecznie francuska piechota zdobyła redutę nr 2 po zaciekłych walkach wręcz.

	=== Straty ===		=== Straty ===

Neo: /* Źródła */ dodaj żródła

2026-07-15T18:00:24Z

Źródła: dodaj żródła

← poprzednia wersja		Wersja z 18:00, 15 lip 2026
Linia 68:		Linia 68:

	== Źródła ==		== Źródła ==

			* Autor nieynany [https://www.napolun.com/mirror/napoleonistyka.atspace.com/Heilsberg%20battle.htm Hell's Battlefield: Heilsberg.]

			* Arkadiusz Malejka: [https://napoleon.org.pl/index.php/muzy-na-uslugach-empire-u/epoka-empiru-w-kamieniu-ryta/342-nazwy-miejscowosci-z-terenu-polski-oraz-polskie-nazwiska-na-luku-triumfalnym-w-paryzu Nazwy miejscowości z terenu Polski oraz polskie nazwiska na Łuku Triumfalnym w Paryżu.]

			* Janusz Jasiński: Napoleon w Olsztynie i okolicach. 2003

			* Herder, Bartholomä: Schlacht bei Heilsberg : den 10ten Juni 1807 : zwischen den Franszosen unter Napoleon und den Russen unter General Beningsen. URN: urn:nbn:de:gbv:45:1-502684

			* Grokipedia: [https://grokipedia.com/page/Battle%20of%20Heilsberg Battle of Heilsberg]

			* Erich Lepki: Ehrenbürger von Heilsberg Generalfeldmarschall August v. Mackensen. W: [https://www.heilsberg.de/brief/heimatbrief%20Heilsberg%20Nr03.pdf Heimatbrief für Kreis Heilsberg], Nr. 3. 1994

			* Heinz Csallner: Das Husaren - Reiterstandbild in Heilsberg. W: [https://www.heilsberg.de/brief/heimatbrief%20Heilsberg%20Nr03.pdf Heimatbrief für Kreis Heilsberg], Nr. 12. 2003

			* Wikipedia / dzieło wspólne: [https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Heilsberg Battle of Heilsberg]

			* Wikipedia / dzieło wspólne: [https://de.wikipedia.org/wiki/Schlacht_bei_Heilsberg Schlacht bei Heilsberg]

			* Wikipedia / dzieło wspólne: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Lidzbarkiem_Warmi%C5%84skim Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim]

Neo: /* = Obrazy */ korrektura

2026-07-15T17:37:45Z

= Obrazy: korrektura

← poprzednia wersja		Wersja z 17:37, 15 lip 2026
Linia 57:		Linia 57:
	Hyacinthe Chabert zostaje pod Preußisch Eylau (dziś Bagrationowsk w obwodzie kaliningradzkim) ciężko ranny. Uznany za umarłego zostaje pochowany, wydobywa się jednak z grobu i traci pamięć. Znaleziony przez Prusów i Rosjan zostaje oddany pod opiekę medyczną w lazarecie znajdującym się '''w Lidzbarskim zamku'''. Tam wraca do zdrowia. Po zakończeniu wojny wraca do Paryża, który nie jest już tym, czym dla niego był wcześniej. Jak tysiące innych francuskich szlachciców wraca z wojny jako psychicznie złamany i biedny człowiek, dla którego nie ma już miejsca w szykownym świecie stolicy. Balzac napisał tę powieść jako obraz zepsucia nowej burżuazji, skoncentrowanej na pieniądzach i balach, podczas gdy bohaterowie wojny tracili dla ojczyzny zdrowie, życie i majątek.		Hyacinthe Chabert zostaje pod Preußisch Eylau (dziś Bagrationowsk w obwodzie kaliningradzkim) ciężko ranny. Uznany za umarłego zostaje pochowany, wydobywa się jednak z grobu i traci pamięć. Znaleziony przez Prusów i Rosjan zostaje oddany pod opiekę medyczną w lazarecie znajdującym się '''w Lidzbarskim zamku'''. Tam wraca do zdrowia. Po zakończeniu wojny wraca do Paryża, który nie jest już tym, czym dla niego był wcześniej. Jak tysiące innych francuskich szlachciców wraca z wojny jako psychicznie złamany i biedny człowiek, dla którego nie ma już miejsca w szykownym świecie stolicy. Balzac napisał tę powieść jako obraz zepsucia nowej burżuazji, skoncentrowanej na pieniądzach i balach, podczas gdy bohaterowie wojny tracili dla ojczyzny zdrowie, życie i majątek.

	=== Obrazy ==		=== Obrazy ===

	* Anton Hoffmann: Bitwa pod Lidzbarkiem Warminskim. Muzeum Warmii i Mazur, oddział w Lidzbarku Warmińskim (zamek). [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitwa%20pod%20Lidzbarkiem%20Warminskim,%20Anton%20Hoffmann.jpg https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitwa_pod_Lidzbarkiem_Warminskim,_Anton_Hoffmann.jpg]		* Anton Hoffmann: Bitwa pod Lidzbarkiem Warminskim. Muzeum Warmii i Mazur, oddział w Lidzbarku Warmińskim (zamek). [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitwa%20pod%20Lidzbarkiem%20Warminskim,%20Anton%20Hoffmann.jpg https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitwa_pod_Lidzbarkiem_Warminskim,_Anton_Hoffmann.jpg]

Neo: /* Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807 */ Galeria

2026-07-15T17:37:15Z

Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807: Galeria

← poprzednia wersja		Wersja z 17:37, 15 lip 2026
Linia 4:		Linia 4:
	Plik:Schlacht bei Heilsberg.jpeg\|Litografia Bartholomä Herdera		Plik:Schlacht bei Heilsberg.jpeg\|Litografia Bartholomä Herdera
	Plik:Schlacht bei Heilsberg 1807.png\|Czarni Husarzy		Plik:Schlacht bei Heilsberg 1807.png\|Czarni Husarzy
			Plik:Battle of Ostralenka commemorated on the Arc de Triomphe klein.jpg\|Wpis "Heilsberg" na Łuku Triumfalnym w Paryżu
	</gallery>		</gallery>
	'''Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim (Heilsberg) miała miejsce 10 czerwca 1807 roku''' podczas wojny IV koalicji antynapoleońskiej. Była to jedna z największych bitew napoleońskich na ziemiach dzisiejszej Polski, poprzedzająca decydujące starcie pod Frydlandem (14 czerwca 1807).		'''Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim (Heilsberg) miała miejsce 10 czerwca 1807 roku''' podczas wojny IV koalicji antynapoleońskiej. Była to jedna z największych bitew napoleońskich na ziemiach dzisiejszej Polski, poprzedzająca decydujące starcie pod Frydlandem (14 czerwca 1807).

Neo: Obrazy

2026-07-15T17:33:07Z

Obrazy

@@ Linia 33: / Linia 33: @@
 Dane te pochodzą z raportów wojskowych i opracowań historycznych; drobne rozbieżności wynikają z ówczesnych metod ewidencji strat.
 == Bitwa pod Heilsbergiem w kulturze i sztuce ==
@@ Linia 41: / Linia 43: @@
 '''Legenda o powrocie jeźdźca z informacją o wygranej''' nawiązuje do epizodu, w którym husarzy przełamali francuskie linie i zdobyli sztandar, co symbolizowało lokalny sukces mimo ogólnego wycofania się aliantów. Pomnik zniszczono w 1945 roku po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną; dziś w tym miejscu jest zieleń.
 === „Heilsberg” na Łuku Triumfalnym w Paryżu ===
@@ Linia 51: / Linia 55: @@
 Hyacinthe Chabert zostaje pod Preußisch Eylau (dziś Bagrationowsk w obwodzie kaliningradzkim) ciężko ranny. Uznany za umarłego zostaje pochowany, wydobywa się jednak z grobu i traci pamięć. Znaleziony przez Prusów i Rosjan zostaje oddany pod opiekę medyczną w lazarecie znajdującym się '''w Lidzbarskim zamku'''. Tam wraca do zdrowia. Po zakończeniu wojny wraca do Paryża, który nie jest już tym, czym dla niego był wcześniej. Jak tysiące innych francuskich szlachciców wraca z wojny jako psychicznie złamany i biedny człowiek, dla którego nie ma już miejsca w szykownym świecie stolicy. Balzac napisał tę powieść jako obraz zepsucia nowej burżuazji, skoncentrowanej na pieniądzach i balach, podczas gdy bohaterowie wojny tracili dla ojczyzny zdrowie, życie i majątek.

Neo: /* Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807 */

2026-07-14T21:29:38Z

Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807

← poprzednia wersja		Wersja z 21:29, 14 lip 2026
Linia 1:		Linia 1:
	== Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807 ==		== Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807 ==

			<gallery>
			Plik:Schlacht bei Heilsberg.jpeg\|Litografia Bartholomä Herdera
			Plik:Schlacht bei Heilsberg 1807.png\|Czarni Husarzy
			</gallery>
	'''Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim (Heilsberg) miała miejsce 10 czerwca 1807 roku''' podczas wojny IV koalicji antynapoleońskiej. Była to jedna z największych bitew napoleońskich na ziemiach dzisiejszej Polski, poprzedzająca decydujące starcie pod Frydlandem (14 czerwca 1807).		'''Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim (Heilsberg) miała miejsce 10 czerwca 1807 roku''' podczas wojny IV koalicji antynapoleońskiej. Była to jedna z największych bitew napoleońskich na ziemiach dzisiejszej Polski, poprzedzająca decydujące starcie pod Frydlandem (14 czerwca 1807).

Neo: Pierwsza wersja

2026-07-14T21:03:34Z

Pierwsza wersja

Nowa strona

== Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807 ==

'''Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim (Heilsberg) miała miejsce 10 czerwca 1807 roku''' podczas wojny IV koalicji antynapoleońskiej. Była to jedna z największych bitew napoleońskich na ziemiach dzisiejszej Polski, poprzedzająca decydujące starcie pod Frydlandem (14 czerwca 1807).

=== Tło i przebieg wydarzeń prowadzących do bitwy ===

Po bitwie pod Pruską Iławą (7–8 lutego 1807) armia rosyjsko-pruska pod dowództwem generała '''Levin Augusta von Bennigsena''' wycofała się na pozycje zimowe w rejonie Heilsberga (Lidzbarka Warmińskiego). Miasto, położone strategicznie nad rzeką Łyną (Alle), stało się ważnym węzłem komunikacyjnym i magazynem zaopatrzenia. Rosjanie i Prusacy umocnili je systemem szańców i redut, zwłaszcza od strony południowo-zachodniej, gdzie spodziewano się francuskiego ataku. Na tym pagórkowatym terenie szańce, reduty i wały obronne rozprzestrzenione były od drogi do Guttstadt (Dobrego Miasta), przez drogę w kierunku Wosseden (Nowosady) do odcinka drogi do Wormditt (Ornety) i dalej na północ w stronę Großendorfer See (Jezioro Wielochowskie), które do dziś dnia można rozpoznać. Dokładne położenie fortyfikacji i rozmieszczenie wojsk odczytać można na [https://digital.lb-oldenburg.de/lbolmap/content/titleinfo/1508723 Litografii Bartholomä Herdera "Schlacht bei Heilsberg : den 10ten Juni 1807 : zwischen den Franszosen unter Napoleon und den Russen unter General Beningsen". Landesbibliothek Oldenburg, 2021. ID: urn:nbn:de:gbv:45:1-502684]

Po kapitulacji Gdańska (24/25 maja 1807) Napoleon mógł skoncentrować siły do letniej ofensywy. Bennigsen próbował uprzedzić Francuzów, ale jego działania nie przyniosły rozstrzygnięcia. Rosyjsko-pruskie wojska wycofały się ponownie na ufortyfikowane pozycje pod Heilsbergiem. Napoleon ruszył z siłami liczącymi około '''56 000 żołnierzy''', dowodzonymi m.in. przez marszałków '''Joachima Murata''' (kawaleria), '''Nicolasa Soulta''', '''Jeana Lannesa''' i innych. Francuzi podchodzili od południa i zachodu.

=== Rozmieszczenie wojsk i przebieg bitwy ===

Rosjanie (wsparci przez Prusaków) dysponowali około '''90 000 żołnierzy'''. Ich pozycje obronne rozciągały się na obu brzegach Łyny. Kluczowe umocnienia (reduty i szańce) znajdowały się na wzniesieniach południowo-zachodnich i zachodnich, chroniąc podejścia do miasta. Na lewym brzegu Łyny rozmieszczono m.in. dywizje pod dowództwem generałów Kamienskiego, Tuczkowa, Golicyna i innych; na prawym – siły pod wielkim księciem Konstantym Pawłowiczem, z awangardą Bagrationa. Kawaleria i rezerwy były gotowe do kontrataków.

Bitwa rozegrała się głównie na przedpolach Lidzbarka, w rejonie między Großendorfer See a Neuhof (dzisiejsze okolice Lidzbarka, m.in. Lawden/Lauda, Bobrownik, Kraszewo). Francuski atak rozpoczął się po południu. Kawaleria Murata uderzyła na awangardę Bagrationa, ale Rosjanie bronili się zaciekle. Walki koncentrowały się wokół redut, zwłaszcza Schanze 2. Francuzi kilkakrotnie zdobywali umocnienia, ale Rosjanie (wsparci m.in. przez pruskich ułanów i czarnych huzarów) odbijali je kontratakami.

Znaczącą rolę odegrała pruska kawaleria, w tym '''czarni huzarzy''' (Prittwitz-Husaren / 1. Leib-Husaren-Regiment Nr. 1). Dwie szwadrony huzarów przebiły się przez francuskie karée 55. pułku piechoty i zdobyły orła (sztandar), co stało się legendarnym epizodem.

Wieczorem Napoleon zaangażował dodatkowe siły (w tym gwardię), ale ataki nie przyniosły przełamania. Bennigsen (chory) przekazał dowodzenie Gortschakowowi. Bitwa zakończyła się o zmroku; obie strony poniosły ciężkie straty, ale Rosjanie utrzymali pozycje.

=== Straty ===

- '''Francuzi''': około 1 398 zabitych, 10 359 rannych, 864 jeńców (razem ok. 12 621).

- '''Rosjanie i Prusacy''': szacunkowo 2 000–3 000 zabitych i 5 000–6 000 rannych (razem 7 000–8 000, bez jeńców).

Bitwa była taktycznym sukcesem obrońców, ale strategicznym zwycięstwem Francuzów – Rosjanie musieli się wycofać, co otworzyło Napoleonowi drogę do zwycięstwa pod Frydlandem.
Była ona wyjątkowo krwawa, szczególnie dla Francuzów, którzy ponosili ciężkie straty podczas powtarzających się szturmów na rosyjskie reduty i szańce.

Dane te pochodzą z raportów wojskowych i opracowań historycznych; drobne rozbieżności wynikają z ówczesnych metod ewidencji strat.

== Bitwa pod Heilsbergiem w kulturze i sztuce ==

=== Pomnik Husara w centrum Lidzbarka Warmińskiego ===

Pomnik (Husaren-Reiterstandbild) upamiętniał bohaterstwo pruskich czarnych huzarów w bitwie pod Heilsbergiem, szczególnie zdobycie francuskiego orła. Został odsłonięty 18 sierpnia 1913 roku w centrum miasta (na miejscu spalonego w 1865 roku ratusza) przez generała Augusta von Mackensena. Autorem był prof. Victor Heinrich Seifert. Przedstawiał on husara na koniu w dynamicznej pozie, trzymającego zdobytą francuską flagę (z Preußischem Adlerem na szczycie). Rzeźba odlana z brązu z dział zdobytych w wojnie 1870/71. Całość miała ok. 10 m wysokości, otoczona była ogrodzeniem i kwietnikiem.

'''Legenda o powrocie jeźdźca z informacją o wygranej''' nawiązuje do epizodu, w którym husarzy przełamali francuskie linie i zdobyli sztandar, co symbolizowało lokalny sukces mimo ogólnego wycofania się aliantów. Pomnik zniszczono w 1945 roku po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną; dziś w tym miejscu jest zieleń.

=== „Heilsberg” na Łuku Triumfalnym w Paryżu ===

Nazwa „Heilsberg” (obok Pułtuska, Ostrołęki i Gdańska) została wyryta na '''Arc de Triomphe''' jako jedna z bitew kampanii 1806–1807. Napoleon i jego następcy upamiętniali w ten sposób zwycięstwa lub znaczące starcia Wielkiej Armii, nawet jeśli nie zakończyły się one całkowitym triumfem (jak pod Heilsbergiem). Inskrypcja podkreśla militarne osiągnięcia Francji na tym teatrze działań.

Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim pozostaje symbolem zaciętej walki w kampanii wschodniopruskiej 1807 roku, ilustrując determinację obu stron przed finałem pod Frydlandem i Tylżą.

=== "Heilsberg" w powiesci Honoré de Balzaca "Le Colonel Chabert" (1832) ===

Hyacinthe Chabert zostaje pod Preußisch Eylau (dziś Bagrationowsk w obwodzie kaliningradzkim) ciężko ranny. Uznany za umarłego zostaje pochowany, wydobywa się jednak z grobu i traci pamięć. Znaleziony przez Prusów i Rosjan zostaje oddany pod opiekę medyczną w lazarecie znajdującym się '''w Lidzbarskim zamku'''. Tam wraca do zdrowia. Po zakończeniu wojny wraca do Paryża, który nie jest już tym, czym dla niego był wcześniej. Jak tysiące innych francuskich szlachciców wraca z wojny jako psychicznie złamany i biedny człowiek, dla którego nie ma już miejsca w szykownym świecie stolicy. Balzac napisał tę powieść jako obraz zepsucia nowej burżuazji, skoncentrowanej na pieniądzach i balach, podczas gdy bohaterowie wojny tracili dla ojczyzny zdrowie, życie i majątek.