Lidzbark.org - Wkład użytkownika [pl]

Bitwa pod Lidzbarkiem 10.6.1807

2026-07-15T21:41:35Z

Neo: /* Bitwa pod Heilsbergiem w kulturze i sztuce */

== Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807 ==

<gallery>
Plik:Schlacht bei Heilsberg.jpeg|Litografia Bartholomä Herdera
Plik:Schlacht bei Heilsberg 1807.png|Czarni Husarzy
Plik:Battle of Ostralenka commemorated on the Arc de Triomphe klein.jpg|Wpis "Heilsberg" na Łuku Triumfalnym w Paryżu
</gallery>
'''Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim (Heilsberg) miała miejsce 10 czerwca 1807 roku''' podczas wojny IV koalicji antynapoleońskiej. Była to jedna z największych bitew napoleońskich na ziemiach dzisiejszej Polski, poprzedzająca decydujące starcie pod Frydlandem (14 czerwca 1807).

=== Tło i przebieg wydarzeń prowadzących do bitwy ===

Po bitwie pod Pruską Iławą (7–8 lutego 1807) armia rosyjsko-pruska pod dowództwem generała '''Levin Augusta von Bennigsena''' wycofała się na pozycje zimowe w rejonie Heilsberga (Lidzbarka Warmińskiego). Miasto, położone strategicznie nad rzeką Łyną (Alle), stało się ważnym węzłem komunikacyjnym i magazynem zaopatrzenia. Rosjanie i Prusacy umocnili je systemem szańców i redut, zwłaszcza od strony południowo-zachodniej, gdzie spodziewano się francuskiego ataku. Na tym pagórkowatym terenie szańce, reduty i wały obronne rozprzestrzenione były od drogi do Guttstadt (Dobrego Miasta), przez drogę w kierunku Wosseden (Nowosady) do odcinka drogi do Wormditt (Ornety) i dalej na północ w stronę Großendorfer See (Jezioro Wielochowskie), które do dziś dnia można rozpoznać. Dokładne położenie fortyfikacji i rozmieszczenie wojsk odczytać można na [https://digital.lb-oldenburg.de/lbolmap/content/titleinfo/1508723 Litografii Bartholomä Herdera "Schlacht bei Heilsberg : den 10ten Juni 1807 : zwischen den Franszosen unter Napoleon und den Russen unter General Beningsen". Landesbibliothek Oldenburg, 2021. ID: urn:nbn:de:gbv:45:1-502684]

Po kapitulacji Gdańska (24/25 maja 1807) Napoleon mógł skoncentrować siły do letniej ofensywy. Bennigsen próbował uprzedzić Francuzów, ale jego działania nie przyniosły rozstrzygnięcia. Rosyjsko-pruskie wojska wycofały się ponownie na ufortyfikowane pozycje pod Heilsbergiem. Napoleon ruszył z siłami liczącymi około '''56 000 żołnierzy''', dowodzonymi m.in. przez marszałków '''Joachima Murata''' (kawaleria), '''Nicolasa Soulta''', '''Jeana Lannesa''' i innych. Francuzi podchodzili od południa i zachodu.

=== Rozmieszczenie wojsk i przebieg bitwy ===

Rosjanie (wsparci przez Prusaków) dysponowali około '''90 000 żołnierzy'''. Ich pozycje obronne rozciągały się na obu brzegach Łyny. Kluczowe umocnienia (reduty i szańce) znajdowały się na wzniesieniach południowo-zachodnich i zachodnich, chroniąc podejścia do miasta. Na lewym brzegu Łyny rozmieszczono m.in. dywizje pod dowództwem generałów Kamienskiego, Tuczkowa, Golicyna i innych; na prawym – siły pod wielkim księciem Konstantym Pawłowiczem, z awangardą Bagrationa. Kawaleria i rezerwy były gotowe do kontrataków.

Bitwa rozegrała się głównie na przedpolach Lidzbarka, w rejonie między Großendorfer See a Neuhof (dzisiejsze okolice Lidzbarka, m.in. Lawden/Lauda, Bobrownik, Kraszewo). Francuski atak rozpoczął się po południu. Kawaleria Murata uderzyła na awangardę Bagrationa, ale Rosjanie bronili się zaciekle. Walki koncentrowały się wokół redut, zwłaszcza Schanze 2. Francuzi kilkakrotnie zdobywali umocnienia, ale Rosjanie (wsparci m.in. przez pruskich ułanów i czarnych huzarów) odbijali je kontratakami.

Znaczącą rolę odegrała pruska kawaleria, w tym '''czarni huzarzy''' (Prittwitz-Husaren / 1. Leib-Husaren-Regiment Nr. 1). Dwie szwadrony huzarów przebiły się przez francuskie karée 55. pułku piechoty i zdobyły orła (sztandar), co stało się legendarnym epizodem.

Wieczorem Napoleon zaangażował dodatkowe siły (w tym gwardię), ale ataki nie przyniosły przełamania. Bennigsen (chory) przekazał dowodzenie Gortschakowowi. Bitwa zakończyła się o zmroku; obie strony poniosły ciężkie straty, ale Rosjanie utrzymali pozycje.

==== Przebieg Bitwy ====

===== Początkowe Starcia i Manewry =====

Po rosyjskim odwrocie z bitew pod Dobrym Miastem 5-6 czerwca 1807 roku, marszałek Nicolas Soult IV Korpus zajął Praslity (Altkirch). VI Korpus Neya i Rezerwowy Korpus Kawalerii Murata dotarły do Dobrego Miasta o godzinie 19:00 9 czerwca, umiejscawiając Francuzów w pozycji do pościgu za Lidzbarkiem.

===== Główne Ataki i Obrony =====

* 8:00-9:30 rano 10 czerwca: Francuski atak rozpoczął się, z Muratem prowadzącym cztery dywizje kawalerii wzdłuż lewego brzegu Łyny od Dobrego Miasta.

* Godzina 14:00: Wielkie starcie kawalerii pod Długołęka, gdzie francuska dragonia Latour-Maubourg zaatakowała rosyjskie posiłki pod dowództwem generała Lvova.

* Godzina 15:00: Francuska piechota zdobyła Bobrownik po długim pojedynku artyleryjskim i walkach wręcz z rosyjskimi jägermi i kozakami.

===== Krytyczne Fazy Taktyczne =====

* Po południu 10 czerwca: Francuska kawaleria pod dowództwem Murata zaatakowała rosyjskie posterunki na lewym brzegu Łyny w pobliżu Bobrownika.

* Godzina 14:00: Korpus piechoty marszałka Soult posiłkował Murata, rozmieszczając 36 dział.

* Godzina 15:00: Napoleon zaangażował dywizję generała St. Hilaire z rezerwy, aby wsparć St. Cyr, odrzucając wyczerpane siły Bagrationa na drugi brzeg rzeki do umocnionych pozycji koło Lidzbarka.

* Godzina 17:00: Dywizja Legranda zaatakowała rosyjską artylerię, ale została odparta przez kontratak kawalerii Uvarova. Ostatecznie francuska piechota zdobyła redutę nr 2 po zaciekłych walkach wręcz.

=== Straty ===

- '''Francuzi''': około 1 398 zabitych, 10 359 rannych, 864 jeńców (razem ok. 12 621).

- '''Rosjanie i Prusacy''': szacunkowo 2 000–3 000 zabitych i 5 000–6 000 rannych (razem 7 000–8 000, bez jeńców).

Bitwa była taktycznym sukcesem obrońców, ale strategicznym zwycięstwem Francuzów – Rosjanie musieli się wycofać, co otworzyło Napoleonowi drogę do zwycięstwa pod Frydlandem.
Była ona wyjątkowo krwawa, szczególnie dla Francuzów, którzy ponosili ciężkie straty podczas powtarzających się szturmów na rosyjskie reduty i szańce.

Dane te pochodzą z raportów wojskowych i opracowań historycznych; drobne rozbieżności wynikają z ówczesnych metod ewidencji strat.

Napoleon wjechał do miasta i obejrzeł je, nie nocował jednak w Lidzbarku z obawy o możliwe akty zemsty.

== Bitwa pod Heilsbergiem w kulturze i sztuce ==

=== Pomnik Husara w centrum Lidzbarka Warmińskiego ===

Pomnik (Husaren-Reiterstandbild) upamiętniał bohaterstwo pruskich czarnych huzarów w bitwie pod Heilsbergiem, szczególnie zdobycie francuskiego orła. Został odsłonięty 18 sierpnia 1913 roku w centrum miasta (na miejscu spalonego w 1865 roku ratusza) przez generała Augusta von Mackensena. Autorem był prof. Victor Heinrich Seifert. Przedstawiał on husara na koniu w dynamicznej pozie, trzymającego zdobytą francuską flagę (z Preußischem Adlerem na szczycie). Rzeźba odlana z brązu z dział zdobytych w wojnie 1870/71. Całość miała ok. 10 m wysokości, otoczona była ogrodzeniem i kwietnikiem.

'''Legenda o powrocie jeźdźca z informacją o wygranej''' nawiązuje do epizodu, w którym husarzy przełamali francuskie linie i zdobyli sztandar, co symbolizowało lokalny sukces mimo ogólnego wycofania się aliantów. Pomnik zniszczono w 1945 roku po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną; dziś w tym miejscu jest zieleń.

Od lat dziewięćdziesiątych polska ludność wspomina co roku bitwę z 1807 roku inscenizując obok drogi do Dobrego Miasta wycinek bitwy z udziałem wielu statystów z paru krajów Europy, którzy to wcielają się w oficerów, żołnierzy piechoty, kawalerii czy też artylerzystów.

<gallery>
Plik:Inscenizacja-1807-Szturm.jpg|Szturm na szaniec
Plik:Inscenizacja-1807-Piechota.jpg|Piechota
Plik:Inscenizacja-1807-Kawaleria.jpg|Kawaleria
Plik:Inscenizacja-1807-Artyleria.jpg|Artyleria
Plik:Inscenizacja-1807-2.jpg|Inscenizacja obejmuje biwak i przedmioty tamtego czasu
Plik:Inscenizacja-1807-1.jpg|Rojanie, Francuzi i Prusacy grani są przez ochotników różnych narodowości
</gallery>

=== „Heilsberg” na Łuku Triumfalnym w Paryżu ===

Nazwa „Heilsberg” (obok Pułtuska, Ostrołęki i Gdańska) została wyryta na '''Arc de Triomphe''' jako jedna z bitew kampanii 1806–1807. Napoleon i jego następcy upamiętniali w ten sposób zwycięstwa lub znaczące starcia Wielkiej Armii, nawet jeśli nie zakończyły się one całkowitym triumfem (jak pod Heilsbergiem). Inskrypcja podkreśla militarne osiągnięcia Francji na tym teatrze działań.

Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim pozostaje symbolem zaciętej walki w kampanii wschodniopruskiej 1807 roku, ilustrując determinację obu stron przed finałem pod Frydlandem i Tylżą.

=== "Heilsberg" w powiesci Honoré de Balzaca "Le Colonel Chabert" (1832) ===

Hyacinthe Chabert zostaje pod Preußisch Eylau (dziś Bagrationowsk w obwodzie kaliningradzkim) ciężko ranny. Uznany za umarłego zostaje pochowany, wydobywa się jednak z grobu i traci pamięć. Znaleziony przez Prusów i Rosjan zostaje oddany pod opiekę medyczną w lazarecie znajdującym się '''w Lidzbarskim zamku'''. Tam wraca do zdrowia. Po zakończeniu wojny wraca do Paryża, który nie jest już tym, czym dla niego był wcześniej. Jak tysiące innych francuskich szlachciców wraca z wojny jako psychicznie złamany i biedny człowiek, dla którego nie ma już miejsca w szykownym świecie stolicy. Balzac napisał tę powieść jako obraz zepsucia nowej burżuazji, skoncentrowanej na pieniądzach i balach, podczas gdy bohaterowie wojny tracili dla ojczyzny zdrowie, życie i majątek.

=== Obrazy ===

* Anton Hoffmann: Bitwa pod Lidzbarkiem Warminskim. Muzeum Warmii i Mazur, oddział w Lidzbarku Warmińskim (zamek). [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitwa%20pod%20Lidzbarkiem%20Warminskim,%20Anton%20Hoffmann.jpg https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitwa_pod_Lidzbarkiem_Warminskim,_Anton_Hoffmann.jpg]

* Édouard Detaille, 1892: Portrait du général Espagne à la bataille d'Heilsberg en 1807 (pl.: Portret generała Espagna podczas bitwy pod Heilsbergiem w 1807 roku). [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:General%20Espagne%20Detaille.jpg https://commons.wikimedia.org/wiki/File:General_Espagne_Detaille.jpg]

* Joseph Nicolas Jouy, 1837: Peinture de la Bataille d'Heilsberg (pl.: Obraz bitwy pod Heilsbergiem). Zbiory zamku Versailles.

* Richard Knötel, 1896: Der Ehrentag der schwarzen Husaren bei Heilsberg in Ostpreußen (pl.: Dzień chwały czarnych Husarów koło Heilsbergu w Prusach Wschodnich). Die Königin Luise in 50 Bildern für Jung und Alt von C. Röchling, R. Knötel und W. Friedrich / Röchling C[arl]; Knötel, R[ichard]; Friedrich, W[oldemar].Berlin : Paul Kittel, [1896].

== Źródła ==

* Autor nieynany [https://www.napolun.com/mirror/napoleonistyka.atspace.com/Heilsberg%20battle.htm Hell's Battlefield: Heilsberg.]

* Arkadiusz Malejka: [https://napoleon.org.pl/index.php/muzy-na-uslugach-empire-u/epoka-empiru-w-kamieniu-ryta/342-nazwy-miejscowosci-z-terenu-polski-oraz-polskie-nazwiska-na-luku-triumfalnym-w-paryzu Nazwy miejscowości z terenu Polski oraz polskie nazwiska na Łuku Triumfalnym w Paryżu.]

* Janusz Jasiński: Napoleon w Olsztynie i okolicach. 2003

* Herder, Bartholomä: Schlacht bei Heilsberg : den 10ten Juni 1807 : zwischen den Franszosen unter Napoleon und den Russen unter General Beningsen. URN: urn:nbn:de:gbv:45:1-502684

* Grokipedia: [https://grokipedia.com/page/Battle%20of%20Heilsberg Battle of Heilsberg]

* Erich Lepki: Ehrenbürger von Heilsberg Generalfeldmarschall August v. Mackensen. W: [https://www.heilsberg.de/brief/heimatbrief%20Heilsberg%20Nr03.pdf Heimatbrief für Kreis Heilsberg], Nr. 3. 1994

* Heinz Csallner: Das Husaren - Reiterstandbild in Heilsberg. W: [https://www.heilsberg.de/brief/heimatbrief%20Heilsberg%20Nr03.pdf Heimatbrief für Kreis Heilsberg], Nr. 12. 2003

* Wikipedia / dzieło wspólne: [https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Heilsberg Battle of Heilsberg]

* Wikipedia / dzieło wspólne: [https://de.wikipedia.org/wiki/Schlacht_bei_Heilsberg Schlacht bei Heilsberg]

* Wikipedia / dzieło wspólne: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Lidzbarkiem_Warmi%C5%84skim Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim]

Bitwa pod Lidzbarkiem 10.6.1807

2026-07-15T21:35:42Z

Neo: /* Pomnik Husara w centrum Lidzbarka Warmińskiego */ korektura

== Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807 ==

<gallery>
Plik:Schlacht bei Heilsberg.jpeg|Litografia Bartholomä Herdera
Plik:Schlacht bei Heilsberg 1807.png|Czarni Husarzy
Plik:Battle of Ostralenka commemorated on the Arc de Triomphe klein.jpg|Wpis "Heilsberg" na Łuku Triumfalnym w Paryżu
</gallery>
'''Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim (Heilsberg) miała miejsce 10 czerwca 1807 roku''' podczas wojny IV koalicji antynapoleońskiej. Była to jedna z największych bitew napoleońskich na ziemiach dzisiejszej Polski, poprzedzająca decydujące starcie pod Frydlandem (14 czerwca 1807).

=== Tło i przebieg wydarzeń prowadzących do bitwy ===

Po bitwie pod Pruską Iławą (7–8 lutego 1807) armia rosyjsko-pruska pod dowództwem generała '''Levin Augusta von Bennigsena''' wycofała się na pozycje zimowe w rejonie Heilsberga (Lidzbarka Warmińskiego). Miasto, położone strategicznie nad rzeką Łyną (Alle), stało się ważnym węzłem komunikacyjnym i magazynem zaopatrzenia. Rosjanie i Prusacy umocnili je systemem szańców i redut, zwłaszcza od strony południowo-zachodniej, gdzie spodziewano się francuskiego ataku. Na tym pagórkowatym terenie szańce, reduty i wały obronne rozprzestrzenione były od drogi do Guttstadt (Dobrego Miasta), przez drogę w kierunku Wosseden (Nowosady) do odcinka drogi do Wormditt (Ornety) i dalej na północ w stronę Großendorfer See (Jezioro Wielochowskie), które do dziś dnia można rozpoznać. Dokładne położenie fortyfikacji i rozmieszczenie wojsk odczytać można na [https://digital.lb-oldenburg.de/lbolmap/content/titleinfo/1508723 Litografii Bartholomä Herdera "Schlacht bei Heilsberg : den 10ten Juni 1807 : zwischen den Franszosen unter Napoleon und den Russen unter General Beningsen". Landesbibliothek Oldenburg, 2021. ID: urn:nbn:de:gbv:45:1-502684]

Po kapitulacji Gdańska (24/25 maja 1807) Napoleon mógł skoncentrować siły do letniej ofensywy. Bennigsen próbował uprzedzić Francuzów, ale jego działania nie przyniosły rozstrzygnięcia. Rosyjsko-pruskie wojska wycofały się ponownie na ufortyfikowane pozycje pod Heilsbergiem. Napoleon ruszył z siłami liczącymi około '''56 000 żołnierzy''', dowodzonymi m.in. przez marszałków '''Joachima Murata''' (kawaleria), '''Nicolasa Soulta''', '''Jeana Lannesa''' i innych. Francuzi podchodzili od południa i zachodu.

=== Rozmieszczenie wojsk i przebieg bitwy ===

Rosjanie (wsparci przez Prusaków) dysponowali około '''90 000 żołnierzy'''. Ich pozycje obronne rozciągały się na obu brzegach Łyny. Kluczowe umocnienia (reduty i szańce) znajdowały się na wzniesieniach południowo-zachodnich i zachodnich, chroniąc podejścia do miasta. Na lewym brzegu Łyny rozmieszczono m.in. dywizje pod dowództwem generałów Kamienskiego, Tuczkowa, Golicyna i innych; na prawym – siły pod wielkim księciem Konstantym Pawłowiczem, z awangardą Bagrationa. Kawaleria i rezerwy były gotowe do kontrataków.

Bitwa rozegrała się głównie na przedpolach Lidzbarka, w rejonie między Großendorfer See a Neuhof (dzisiejsze okolice Lidzbarka, m.in. Lawden/Lauda, Bobrownik, Kraszewo). Francuski atak rozpoczął się po południu. Kawaleria Murata uderzyła na awangardę Bagrationa, ale Rosjanie bronili się zaciekle. Walki koncentrowały się wokół redut, zwłaszcza Schanze 2. Francuzi kilkakrotnie zdobywali umocnienia, ale Rosjanie (wsparci m.in. przez pruskich ułanów i czarnych huzarów) odbijali je kontratakami.

Znaczącą rolę odegrała pruska kawaleria, w tym '''czarni huzarzy''' (Prittwitz-Husaren / 1. Leib-Husaren-Regiment Nr. 1). Dwie szwadrony huzarów przebiły się przez francuskie karée 55. pułku piechoty i zdobyły orła (sztandar), co stało się legendarnym epizodem.

Wieczorem Napoleon zaangażował dodatkowe siły (w tym gwardię), ale ataki nie przyniosły przełamania. Bennigsen (chory) przekazał dowodzenie Gortschakowowi. Bitwa zakończyła się o zmroku; obie strony poniosły ciężkie straty, ale Rosjanie utrzymali pozycje.

==== Przebieg Bitwy ====

===== Początkowe Starcia i Manewry =====

Po rosyjskim odwrocie z bitew pod Dobrym Miastem 5-6 czerwca 1807 roku, marszałek Nicolas Soult IV Korpus zajął Praslity (Altkirch). VI Korpus Neya i Rezerwowy Korpus Kawalerii Murata dotarły do Dobrego Miasta o godzinie 19:00 9 czerwca, umiejscawiając Francuzów w pozycji do pościgu za Lidzbarkiem.

===== Główne Ataki i Obrony =====

* 8:00-9:30 rano 10 czerwca: Francuski atak rozpoczął się, z Muratem prowadzącym cztery dywizje kawalerii wzdłuż lewego brzegu Łyny od Dobrego Miasta.

* Godzina 14:00: Wielkie starcie kawalerii pod Długołęka, gdzie francuska dragonia Latour-Maubourg zaatakowała rosyjskie posiłki pod dowództwem generała Lvova.

* Godzina 15:00: Francuska piechota zdobyła Bobrownik po długim pojedynku artyleryjskim i walkach wręcz z rosyjskimi jägermi i kozakami.

===== Krytyczne Fazy Taktyczne =====

* Po południu 10 czerwca: Francuska kawaleria pod dowództwem Murata zaatakowała rosyjskie posterunki na lewym brzegu Łyny w pobliżu Bobrownika.

* Godzina 14:00: Korpus piechoty marszałka Soult posiłkował Murata, rozmieszczając 36 dział.

* Godzina 15:00: Napoleon zaangażował dywizję generała St. Hilaire z rezerwy, aby wsparć St. Cyr, odrzucając wyczerpane siły Bagrationa na drugi brzeg rzeki do umocnionych pozycji koło Lidzbarka.

* Godzina 17:00: Dywizja Legranda zaatakowała rosyjską artylerię, ale została odparta przez kontratak kawalerii Uvarova. Ostatecznie francuska piechota zdobyła redutę nr 2 po zaciekłych walkach wręcz.

=== Straty ===

- '''Francuzi''': około 1 398 zabitych, 10 359 rannych, 864 jeńców (razem ok. 12 621).

- '''Rosjanie i Prusacy''': szacunkowo 2 000–3 000 zabitych i 5 000–6 000 rannych (razem 7 000–8 000, bez jeńców).

Bitwa była taktycznym sukcesem obrońców, ale strategicznym zwycięstwem Francuzów – Rosjanie musieli się wycofać, co otworzyło Napoleonowi drogę do zwycięstwa pod Frydlandem.
Była ona wyjątkowo krwawa, szczególnie dla Francuzów, którzy ponosili ciężkie straty podczas powtarzających się szturmów na rosyjskie reduty i szańce.

Dane te pochodzą z raportów wojskowych i opracowań historycznych; drobne rozbieżności wynikają z ówczesnych metod ewidencji strat.

Napoleon wjechał do miasta i obejrzeł je, nie nocował jednak w Lidzbarku z obawy o możliwe akty zemsty.

== Bitwa pod Heilsbergiem w kulturze i sztuce ==

=== Pomnik Husara w centrum Lidzbarka Warmińskiego ===

Pomnik (Husaren-Reiterstandbild) upamiętniał bohaterstwo pruskich czarnych huzarów w bitwie pod Heilsbergiem, szczególnie zdobycie francuskiego orła. Został odsłonięty 18 sierpnia 1913 roku w centrum miasta (na miejscu spalonego w 1865 roku ratusza) przez generała Augusta von Mackensena. Autorem był prof. Victor Heinrich Seifert. Przedstawiał on husara na koniu w dynamicznej pozie, trzymającego zdobytą francuską flagę (z Preußischem Adlerem na szczycie). Rzeźba odlana z brązu z dział zdobytych w wojnie 1870/71. Całość miała ok. 10 m wysokości, otoczona była ogrodzeniem i kwietnikiem.

'''Legenda o powrocie jeźdźca z informacją o wygranej''' nawiązuje do epizodu, w którym husarzy przełamali francuskie linie i zdobyli sztandar, co symbolizowało lokalny sukces mimo ogólnego wycofania się aliantów. Pomnik zniszczono w 1945 roku po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną; dziś w tym miejscu jest zieleń.

Od lat dziewięćdziesiątych polska ludność wspomina bitwę z 1807 roku inscenizując obok drogi do Dobrego Miasta wycinek bitwy z udziałem wielu statystów z paru krajów Europy, którzy to wcielają się w oficerów, żołnierzy piechoty, kawalerii czy też artylerzystów.

=== „Heilsberg” na Łuku Triumfalnym w Paryżu ===

Nazwa „Heilsberg” (obok Pułtuska, Ostrołęki i Gdańska) została wyryta na '''Arc de Triomphe''' jako jedna z bitew kampanii 1806–1807. Napoleon i jego następcy upamiętniali w ten sposób zwycięstwa lub znaczące starcia Wielkiej Armii, nawet jeśli nie zakończyły się one całkowitym triumfem (jak pod Heilsbergiem). Inskrypcja podkreśla militarne osiągnięcia Francji na tym teatrze działań.

Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim pozostaje symbolem zaciętej walki w kampanii wschodniopruskiej 1807 roku, ilustrując determinację obu stron przed finałem pod Frydlandem i Tylżą.

=== "Heilsberg" w powiesci Honoré de Balzaca "Le Colonel Chabert" (1832) ===

Hyacinthe Chabert zostaje pod Preußisch Eylau (dziś Bagrationowsk w obwodzie kaliningradzkim) ciężko ranny. Uznany za umarłego zostaje pochowany, wydobywa się jednak z grobu i traci pamięć. Znaleziony przez Prusów i Rosjan zostaje oddany pod opiekę medyczną w lazarecie znajdującym się '''w Lidzbarskim zamku'''. Tam wraca do zdrowia. Po zakończeniu wojny wraca do Paryża, który nie jest już tym, czym dla niego był wcześniej. Jak tysiące innych francuskich szlachciców wraca z wojny jako psychicznie złamany i biedny człowiek, dla którego nie ma już miejsca w szykownym świecie stolicy. Balzac napisał tę powieść jako obraz zepsucia nowej burżuazji, skoncentrowanej na pieniądzach i balach, podczas gdy bohaterowie wojny tracili dla ojczyzny zdrowie, życie i majątek.

=== Obrazy ===

* Anton Hoffmann: Bitwa pod Lidzbarkiem Warminskim. Muzeum Warmii i Mazur, oddział w Lidzbarku Warmińskim (zamek). [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitwa%20pod%20Lidzbarkiem%20Warminskim,%20Anton%20Hoffmann.jpg https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitwa_pod_Lidzbarkiem_Warminskim,_Anton_Hoffmann.jpg]

* Édouard Detaille, 1892: Portrait du général Espagne à la bataille d'Heilsberg en 1807 (pl.: Portret generała Espagna podczas bitwy pod Heilsbergiem w 1807 roku). [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:General%20Espagne%20Detaille.jpg https://commons.wikimedia.org/wiki/File:General_Espagne_Detaille.jpg]

* Joseph Nicolas Jouy, 1837: Peinture de la Bataille d'Heilsberg (pl.: Obraz bitwy pod Heilsbergiem). Zbiory zamku Versailles.

* Richard Knötel, 1896: Der Ehrentag der schwarzen Husaren bei Heilsberg in Ostpreußen (pl.: Dzień chwały czarnych Husarów koło Heilsbergu w Prusach Wschodnich). Die Königin Luise in 50 Bildern für Jung und Alt von C. Röchling, R. Knötel und W. Friedrich / Röchling C[arl]; Knötel, R[ichard]; Friedrich, W[oldemar].Berlin : Paul Kittel, [1896].

== Źródła ==

* Autor nieynany [https://www.napolun.com/mirror/napoleonistyka.atspace.com/Heilsberg%20battle.htm Hell's Battlefield: Heilsberg.]

* Arkadiusz Malejka: [https://napoleon.org.pl/index.php/muzy-na-uslugach-empire-u/epoka-empiru-w-kamieniu-ryta/342-nazwy-miejscowosci-z-terenu-polski-oraz-polskie-nazwiska-na-luku-triumfalnym-w-paryzu Nazwy miejscowości z terenu Polski oraz polskie nazwiska na Łuku Triumfalnym w Paryżu.]

* Janusz Jasiński: Napoleon w Olsztynie i okolicach. 2003

* Herder, Bartholomä: Schlacht bei Heilsberg : den 10ten Juni 1807 : zwischen den Franszosen unter Napoleon und den Russen unter General Beningsen. URN: urn:nbn:de:gbv:45:1-502684

* Grokipedia: [https://grokipedia.com/page/Battle%20of%20Heilsberg Battle of Heilsberg]

* Erich Lepki: Ehrenbürger von Heilsberg Generalfeldmarschall August v. Mackensen. W: [https://www.heilsberg.de/brief/heimatbrief%20Heilsberg%20Nr03.pdf Heimatbrief für Kreis Heilsberg], Nr. 3. 1994

* Heinz Csallner: Das Husaren - Reiterstandbild in Heilsberg. W: [https://www.heilsberg.de/brief/heimatbrief%20Heilsberg%20Nr03.pdf Heimatbrief für Kreis Heilsberg], Nr. 12. 2003

* Wikipedia / dzieło wspólne: [https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Heilsberg Battle of Heilsberg]

* Wikipedia / dzieło wspólne: [https://de.wikipedia.org/wiki/Schlacht_bei_Heilsberg Schlacht bei Heilsberg]

* Wikipedia / dzieło wspólne: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Lidzbarkiem_Warmi%C5%84skim Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim]

Plik:Inscenizacja-1807-Szturm.jpg

2026-07-15T21:34:30Z

Neo: Uploaded with digiKam uploader

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|Description=
|Source={{own}}
|Author=Dr. Robert Kolatzek
|Date=2025-06-14 17:17:02Z
|Permission=
|other_versions=
}}
Bitwa pod Heilsbergiem 10.6.1807

=={{int:license-header}}==
{{self|cc-by-sa-4.0}}

[[Category:Foto]]

Plik:Inscenizacja-1807-Piechota.jpg

2026-07-15T21:34:26Z

Neo: Uploaded with digiKam uploader

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|Description=
|Source={{own}}
|Author=Dr. Robert Kolatzek
|Date=2025-06-14 17:15:04Z
|Permission=
|other_versions=
}}
Bitwa pod Heilsbergiem 10.6.1807

=={{int:license-header}}==
{{self|cc-by-sa-4.0}}

[[Category:Foto]]

Plik:Inscenizacja-1807-Kawaleria.jpg

2026-07-15T21:34:23Z

Neo: Uploaded with digiKam uploader

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|Description=
|Source={{own}}
|Author=Dr. Robert Kolatzek
|Date=2025-06-14 17:11:44Z
|Permission=
|other_versions=
}}
Bitwa pod Heilsbergiem 10.6.1807

=={{int:license-header}}==
{{self|cc-by-sa-4.0}}

[[Category:Foto]]

Plik:Inscenizacja-1807-Artyleria.jpg

2026-07-15T21:34:19Z

Neo: Neo przesłał nową wersję Plik:Inscenizacja-1807-Artyleria.jpg

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|Description=
|Source={{own}}
|Author=Dr. Robert Kolatzek
|Date=2025-06-14 17:05:41Z
|Permission=
|other_versions=
}}
Inszenizacja bitwy napoleońskiej z 10.6.1807

=={{int:license-header}}==
{{self|cc-by-sa-4.0}}

[[Category:Fotos, Upload, 1807, 2025]]

Plik:Inscenizacja-1807-2.jpg

2026-07-15T21:34:18Z

Neo: Uploaded with digiKam uploader

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|Description=
|Source={{own}}
|Author=Dr. Robert Kolatzek
|Date=2025-06-14 17:10:21Z
|Permission=
|other_versions=
}}
Bitwa pod Heilsbergiem 10.6.1807

=={{int:license-header}}==
{{self|cc-by-sa-4.0}}

[[Category:Foto]]

Plik:Inscenizacja-1807-1.jpg

2026-07-15T21:34:15Z

Neo: Uploaded with digiKam uploader

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|Description=
|Source={{own}}
|Author=Dr. Robert Kolatzek
|Date=2025-06-14 17:05:41Z
|Permission=
|other_versions=
}}
Bitwa pod Heilsbergiem 10.6.1807

=={{int:license-header}}==
{{self|cc-by-sa-4.0}}

[[Category:Foto]]

Plik:Kirche.Hauptschiff.jpg

2026-07-15T21:30:27Z

Neo: korektira

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|Description=
|Source={{own}}
|Author=Dr. Robert Kolatzek
|Date=2005-08-01 12:07:11Z
|Permission=
|other_versions=
}}

Nawa główna kościoła Piotra i Pawła

=={{int:license-header}}==

{{self|cc-by-sa-4.0}}

[[Categoria:Foto]]

Michael Lipow

2026-07-15T21:27:50Z

Neo: dodane zdjęcie

[[Grafika:LipowNagrobek.jpg|left|thumb|150px|Nagrobek dla Josepha Hipplera]]

[[Grafika:Lipow Foto.jpg|right|thumb|100px|Michael Lipow]]

'''Michael Lipow''' (*1890 Rżew, +16.1.1983 Künzelsau) - malarz, rzeźbiarz i restaurator.

[[Plik:IMG20220418115652.jpg|right|thumb|150px|Przypisywana Lipow płaskorzeźba św. Józefa]]

Michael Lipow był synem młynarza z Rżewa (okręg Twer, ok. 250 km od Moskwy). W wieku 15 lat trafił do szkoły rzeźbiarstwa. W pięć i pół roku nauczył się malarstwa, rzeźbiastwa i pozłacania. Po wybuchu Pierwszej Wojny Światowej musiał - podobnie jak wszyscy mieszkańcy nad Wołgą niemieckiego pochodzenia - musiał opuścić Związek Radziecki. Jakiś czas mieszkał w pobliżu Hannoweru. Studia swoje ukończył w Królewcu, gdzie poznał swoją przyszłą żonę Martę Hohmann. 1923 zamieszkał w Lidzbarku.

[[Grafika:LipowStol.jpg|left|thumb|150px|Stolik autorstwa Michała Lipowa]]

1945 ponownie musiał opuścić ojczyznę. Uciekał z żoną i 9 dziećmi do Niemiec. Zamieszkał w Künzelsau w południowo-zachodnich Niemczech. Jeszcze w wieku 90 lat pracował w swoim atelier. Zmarł w wieku 92 lat.

Jego prace znajdziemy w Świętej Lipce (rzeźby, pozłacane figury), na cmentarzach (krzyże nagrobne, groby), przy warmińskich drogach polnych (krzyże), w kościołach (restaurowane obrazy i rzeźby), na cmentarzu w Künzelsau ("Krzyż Wypędzonych"), w Simpelshausen i Nagelsberg (pieta).

== Linki ==
[http://www.heilsberg.org/seiten/geschichte-sonstiges.html O Lipowie po niemiecku]

[[Category:Tematy|{{PAGENAME}}]]

[[Category:Osoby|{{PAGENAME}}]]

Plik:IMG20220418115652.jpg

2026-07-15T21:22:58Z

Neo: korekta

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|Description=
|Source={{own}}
|Author=Dr. Robert Kolatzek
|Date=2022-04-18 11:56:52Z
|Permission=
|other_versions=
}}

Płaskorzeźba św. Józefa przy ulicy Leśnej. Autorstwo przypisywane Michałowi Lipow

=={{int:license-header}}==
{{self|cc-by-sa-4.0}}

[[Category:Foto]]

Plik:IMG20220418115652.jpg

2026-07-15T21:22:30Z

Neo: /* {{int:filedesc}} */

Plik:8031..34.jpg

2026-07-15T21:17:20Z

Neo: Neo przeniósł(-osła) stronę Plik:8031..34.jpg do Plik:LipowKrzyzHippler.jpg: Błędna pisownia tytułu

#PATRZ [[Plik:LipowKrzyzHippler.jpg]]

Plik:IMG20230730154322.jpg

2026-07-15T21:14:24Z

Neo: /* {{int:license-header}} */

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|Description=
|Source={{own}}
|Author=Dr. Robert Kolatzek
|Date=2023-07-30 15:43:22Z
|Permission=
|other_versions=
}}
{{Location|100.400000000|54.123605555}}
Kościół p.w. Św. Apostołów Piotra i Pawła

=={{int:license-header}}==

{{self|cc-by-sa-4.0}}

[[Category:Foto]]

Plik:IMG20230730154322.jpg

2026-07-15T21:12:58Z

Neo: /* {{int:filedesc}} */ Korrekta

Plik:Mlyn3.jpg

2026-07-15T20:57:03Z

Neo: Hochgeladen mit dem digiKam-Programm

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|Description=
|Source={{own}}
|Author=Dr. Robert Kolatzek
|Date=2003-07-22 17:22:00Z
|Permission=
|other_versions=
}}
Inszenizacja bitwy napoleońskiej z 10.6.1807

=={{int:license-header}}==
{{self|cc-by-sa-4.0}}

[[Category:Orte/Heilsberg]]
[[Category:Orte/Heilsberg/KiehlscheMühle]]
[[Category:Fotos, Upload, 1807, 2025]]

Plik:Kirche.Hauptschiff.jpg

2026-07-15T20:56:56Z

Neo: Hochgeladen mit dem digiKam-Programm

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|Description=
|Source={{own}}
|Author=Dr. Robert Kolatzek
|Date=2005-08-01 12:07:11Z
|Permission=
|other_versions=
}}
Inszenizacja bitwy napoleońskiej z 10.6.1807

=={{int:license-header}}==
{{self|cc-by-sa-4.0}}

[[Category:Fotos, Upload, 1807, 2025]]

Plik:Inscenizacja-1807-Artyleria.jpg

2026-07-15T20:56:54Z

Neo: Neo przesłał nową wersję Plik:Inscenizacja-1807-Artyleria.jpg

Plik:Inscenizacja-1807-Artyleria.jpg

2026-07-15T20:56:52Z

Neo: Neo przesłał nową wersję Plik:Inscenizacja-1807-Artyleria.jpg

Plik:Inscenizacja-1807-Artyleria.jpg

2026-07-15T20:56:49Z

Neo: Neo przesłał nową wersję Plik:Inscenizacja-1807-Artyleria.jpg

Plik:Inscenizacja-1807-Artyleria.jpg

2026-07-15T20:56:48Z

Neo: Neo przesłał nową wersję Plik:Inscenizacja-1807-Artyleria.jpg

Plik:Inscenizacja-1807-Artyleria.jpg

2026-07-15T20:56:45Z

Neo: Hochgeladen mit dem digiKam-Programm

Plik:IMG20230730154322.jpg

2026-07-15T20:55:28Z

Neo: Hochgeladen mit dem digiKam-Programm

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|Description=
|Source={{own}}
|Author=Dr. Robert Kolatzek
|Date=2023-07-30 15:43:22Z
|Permission=
|other_versions=
}}
{{Location|100.400000000|54.123605555}}
Inszenizacja bitwy napoleońskiej z 10.6.1807

=={{int:license-header}}==
{{self|cc-by-sa-4.0}}

[[Category:Fotos, Upload, 1807, 2025]]

Plik:IMG20220418115652.jpg

2026-07-15T20:55:18Z

Neo: Hochgeladen mit dem digiKam-Programm

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|Description=
|Source={{own}}
|Author=Dr. Robert Kolatzek
|Date=2022-04-18 11:56:52Z
|Permission=
|other_versions=
}}
Inszenizacja bitwy napoleońskiej z 10.6.1807

=={{int:license-header}}==
{{self|cc-by-sa-4.0}}

[[Category:Fotos, Upload, 1807, 2025]]

Plik:Battle of Ostralenka commemorated on the Arc de Triomphe.jpg

2026-07-15T20:54:22Z

Neo: Hochgeladen mit dem digiKam-Programm

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|Description=
|Source={{own}}
|Author=Dr. Robert Kolatzek
|Date=2017-12-23 03:52:31Z
|Permission=
|other_versions=
}}
Inszenizacja bitwy napoleońskiej z 10.6.1807

=={{int:license-header}}==
{{self|cc-by-sa-4.0}}

[[Category:Fotos, Upload, 1807, 2025]]

Tematyczne

2026-07-15T18:14:10Z

Neo: Napoleon i Husar

* Pierwsza Wojna Światowa i Lidzbark
** [[Cmentarz Rumuński|Cmentarz Rumuński]]
** [[Zydląg|"Zydląg"]]
** [[MichaelLipow|Michael Lipow]]
** [[Trójkąt Lidzbarski|Trójkąt Lidzbarski]]

* Słynni mieszkańcy Lidzbarka Warmińskiego
** [[MichaelLipow|Michael Lipow]]
** [[Maciej Jan Meyer|Maciej Jan Meyer]]
** [[Stanisław Hozjusz|Stanisław Card. Hozjusz]]
** [[Rudolf Kiehl|Rudolf Kiehl]]
** [[Ignacy Kasicki|Ignacy Krasicki]]
** [[Marcin Kromer|Marcin Kromer]]
** [[Mikołaj Kopernik|Mikołaj Kopernik (Nicolaus Copernicus)]]
** [[Alfons Maria Buchholz|Alfons Maria Buchholz]]

* Na mapie - czyli: co gdzie w Lidzbarku
** [[Browar|Browar Św. Jerzego]]
** [[Cmentarz Rumuński|Cmentarz Rumuński]]
** [[Dawny kościół ewangelicki]]
** [[Kaplica|Kaplica Jerozolimska]]
** [[Mury i Bramy|Mury miejskie i bramy]]
** [[Młyn|Młyn i Elektrownia]]
** [[Radiostacja|Radiostacja]]
** [[Straż|Były budynek straży pożarnej]]
** [[ulice|Polskie / niemieckie nazwy ulic]]
** [[Oranżeria|oranżeria biskupów warmińskich]]

* Dusza miasta - czyli czego słowami sie nie odda...
** [[Lidzbarkie_wafle|Lidzbarskie wafle]]
** [[Heilsberger_Keilchen| Lidzbarskie Klinki]]

* Słynne historie i postacie
** [[Bitwa pod Lidzbarkiem 10.6.1807]]
** [[Bitwa_pod_Lidzbarkiem_10.6.1807|Napoleon Bonaparte w Lidzbarku]]
** [[Bitwa_pod_Lidzbarkiem_10.6.1807|Pomnik Husara]]

[[Category:Tematy|{{PAGENAME}}]]

Bitwa pod Lidzbarkiem 10.6.1807

2026-07-15T18:11:30Z

Neo: /* Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807 */ Przebieg

== Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807 ==

<gallery>
Plik:Schlacht bei Heilsberg.jpeg|Litografia Bartholomä Herdera
Plik:Schlacht bei Heilsberg 1807.png|Czarni Husarzy
Plik:Battle of Ostralenka commemorated on the Arc de Triomphe klein.jpg|Wpis "Heilsberg" na Łuku Triumfalnym w Paryżu
</gallery>
'''Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim (Heilsberg) miała miejsce 10 czerwca 1807 roku''' podczas wojny IV koalicji antynapoleońskiej. Była to jedna z największych bitew napoleońskich na ziemiach dzisiejszej Polski, poprzedzająca decydujące starcie pod Frydlandem (14 czerwca 1807).

=== Tło i przebieg wydarzeń prowadzących do bitwy ===

Po bitwie pod Pruską Iławą (7–8 lutego 1807) armia rosyjsko-pruska pod dowództwem generała '''Levin Augusta von Bennigsena''' wycofała się na pozycje zimowe w rejonie Heilsberga (Lidzbarka Warmińskiego). Miasto, położone strategicznie nad rzeką Łyną (Alle), stało się ważnym węzłem komunikacyjnym i magazynem zaopatrzenia. Rosjanie i Prusacy umocnili je systemem szańców i redut, zwłaszcza od strony południowo-zachodniej, gdzie spodziewano się francuskiego ataku. Na tym pagórkowatym terenie szańce, reduty i wały obronne rozprzestrzenione były od drogi do Guttstadt (Dobrego Miasta), przez drogę w kierunku Wosseden (Nowosady) do odcinka drogi do Wormditt (Ornety) i dalej na północ w stronę Großendorfer See (Jezioro Wielochowskie), które do dziś dnia można rozpoznać. Dokładne położenie fortyfikacji i rozmieszczenie wojsk odczytać można na [https://digital.lb-oldenburg.de/lbolmap/content/titleinfo/1508723 Litografii Bartholomä Herdera "Schlacht bei Heilsberg : den 10ten Juni 1807 : zwischen den Franszosen unter Napoleon und den Russen unter General Beningsen". Landesbibliothek Oldenburg, 2021. ID: urn:nbn:de:gbv:45:1-502684]

Po kapitulacji Gdańska (24/25 maja 1807) Napoleon mógł skoncentrować siły do letniej ofensywy. Bennigsen próbował uprzedzić Francuzów, ale jego działania nie przyniosły rozstrzygnięcia. Rosyjsko-pruskie wojska wycofały się ponownie na ufortyfikowane pozycje pod Heilsbergiem. Napoleon ruszył z siłami liczącymi około '''56 000 żołnierzy''', dowodzonymi m.in. przez marszałków '''Joachima Murata''' (kawaleria), '''Nicolasa Soulta''', '''Jeana Lannesa''' i innych. Francuzi podchodzili od południa i zachodu.

=== Rozmieszczenie wojsk i przebieg bitwy ===

Rosjanie (wsparci przez Prusaków) dysponowali około '''90 000 żołnierzy'''. Ich pozycje obronne rozciągały się na obu brzegach Łyny. Kluczowe umocnienia (reduty i szańce) znajdowały się na wzniesieniach południowo-zachodnich i zachodnich, chroniąc podejścia do miasta. Na lewym brzegu Łyny rozmieszczono m.in. dywizje pod dowództwem generałów Kamienskiego, Tuczkowa, Golicyna i innych; na prawym – siły pod wielkim księciem Konstantym Pawłowiczem, z awangardą Bagrationa. Kawaleria i rezerwy były gotowe do kontrataków.

Bitwa rozegrała się głównie na przedpolach Lidzbarka, w rejonie między Großendorfer See a Neuhof (dzisiejsze okolice Lidzbarka, m.in. Lawden/Lauda, Bobrownik, Kraszewo). Francuski atak rozpoczął się po południu. Kawaleria Murata uderzyła na awangardę Bagrationa, ale Rosjanie bronili się zaciekle. Walki koncentrowały się wokół redut, zwłaszcza Schanze 2. Francuzi kilkakrotnie zdobywali umocnienia, ale Rosjanie (wsparci m.in. przez pruskich ułanów i czarnych huzarów) odbijali je kontratakami.

Znaczącą rolę odegrała pruska kawaleria, w tym '''czarni huzarzy''' (Prittwitz-Husaren / 1. Leib-Husaren-Regiment Nr. 1). Dwie szwadrony huzarów przebiły się przez francuskie karée 55. pułku piechoty i zdobyły orła (sztandar), co stało się legendarnym epizodem.

Wieczorem Napoleon zaangażował dodatkowe siły (w tym gwardię), ale ataki nie przyniosły przełamania. Bennigsen (chory) przekazał dowodzenie Gortschakowowi. Bitwa zakończyła się o zmroku; obie strony poniosły ciężkie straty, ale Rosjanie utrzymali pozycje.

==== Przebieg Bitwy ====

===== Początkowe Starcia i Manewry =====

Po rosyjskim odwrocie z bitew pod Dobrym Miastem 5-6 czerwca 1807 roku, marszałek Nicolas Soult IV Korpus zajął Praslity (Altkirch). VI Korpus Neya i Rezerwowy Korpus Kawalerii Murata dotarły do Dobrego Miasta o godzinie 19:00 9 czerwca, umiejscawiając Francuzów w pozycji do pościgu za Lidzbarkiem.

===== Główne Ataki i Obrony =====

* 8:00-9:30 rano 10 czerwca: Francuski atak rozpoczął się, z Muratem prowadzącym cztery dywizje kawalerii wzdłuż lewego brzegu Łyny od Dobrego Miasta.

* Godzina 14:00: Wielkie starcie kawalerii pod Długołęka, gdzie francuska dragonia Latour-Maubourg zaatakowała rosyjskie posiłki pod dowództwem generała Lvova.

* Godzina 15:00: Francuska piechota zdobyła Bobrownik po długim pojedynku artyleryjskim i walkach wręcz z rosyjskimi jägermi i kozakami.

===== Krytyczne Fazy Taktyczne =====

* Po południu 10 czerwca: Francuska kawaleria pod dowództwem Murata zaatakowała rosyjskie posterunki na lewym brzegu Łyny w pobliżu Bobrownika.

* Godzina 14:00: Korpus piechoty marszałka Soult posiłkował Murata, rozmieszczając 36 dział.

* Godzina 15:00: Napoleon zaangażował dywizję generała St. Hilaire z rezerwy, aby wsparć St. Cyr, odrzucając wyczerpane siły Bagrationa na drugi brzeg rzeki do umocnionych pozycji koło Lidzbarka.

* Godzina 17:00: Dywizja Legranda zaatakowała rosyjską artylerię, ale została odparta przez kontratak kawalerii Uvarova. Ostatecznie francuska piechota zdobyła redutę nr 2 po zaciekłych walkach wręcz.

=== Straty ===

- '''Francuzi''': około 1 398 zabitych, 10 359 rannych, 864 jeńców (razem ok. 12 621).

- '''Rosjanie i Prusacy''': szacunkowo 2 000–3 000 zabitych i 5 000–6 000 rannych (razem 7 000–8 000, bez jeńców).

Bitwa była taktycznym sukcesem obrońców, ale strategicznym zwycięstwem Francuzów – Rosjanie musieli się wycofać, co otworzyło Napoleonowi drogę do zwycięstwa pod Frydlandem.
Była ona wyjątkowo krwawa, szczególnie dla Francuzów, którzy ponosili ciężkie straty podczas powtarzających się szturmów na rosyjskie reduty i szańce.

Dane te pochodzą z raportów wojskowych i opracowań historycznych; drobne rozbieżności wynikają z ówczesnych metod ewidencji strat.

Napoleon wjechał do miasta i obejrzeł je, nie nocował jednak w Lidzbarku z obawy o możliwe akty zemsty.

== Bitwa pod Heilsbergiem w kulturze i sztuce ==

=== Pomnik Husara w centrum Lidzbarka Warmińskiego ===

Pomnik (Husaren-Reiterstandbild) upamiętniał bohaterstwo pruskich czarnych huzarów w bitwie pod Heilsbergiem, szczególnie zdobycie francuskiego orła. Został odsłonięty 18 sierpnia 1913 roku w centrum miasta (na miejscu spalonego w 1865 roku ratusza) przez generała Augusta von Mackensena. Autorem był prof. Victor Heinrich Seifert. Przedstawiał on husara na koniu w dynamicznej pozie, trzymającego zdobytą francuską flagę (z Preußischem Adlerem na szczycie). Rzeźba odlana z brązu z dział zdobytych w wojnie 1870/71. Całość miała ok. 10 m wysokości, otoczona była ogrodzeniem i kwietnikiem.

'''Legenda o powrocie jeźdźca z informacją o wygranej''' nawiązuje do epizodu, w którym husarzy przełamali francuskie linie i zdobyli sztandar, co symbolizowało lokalny sukces mimo ogólnego wycofania się aliantów. Pomnik zniszczono w 1945 roku po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną; dziś w tym miejscu jest zieleń.

Od lat dziewięćdziesiątych polska Ludność wspomina

=== „Heilsberg” na Łuku Triumfalnym w Paryżu ===

Nazwa „Heilsberg” (obok Pułtuska, Ostrołęki i Gdańska) została wyryta na '''Arc de Triomphe''' jako jedna z bitew kampanii 1806–1807. Napoleon i jego następcy upamiętniali w ten sposób zwycięstwa lub znaczące starcia Wielkiej Armii, nawet jeśli nie zakończyły się one całkowitym triumfem (jak pod Heilsbergiem). Inskrypcja podkreśla militarne osiągnięcia Francji na tym teatrze działań.

Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim pozostaje symbolem zaciętej walki w kampanii wschodniopruskiej 1807 roku, ilustrując determinację obu stron przed finałem pod Frydlandem i Tylżą.

=== "Heilsberg" w powiesci Honoré de Balzaca "Le Colonel Chabert" (1832) ===

Hyacinthe Chabert zostaje pod Preußisch Eylau (dziś Bagrationowsk w obwodzie kaliningradzkim) ciężko ranny. Uznany za umarłego zostaje pochowany, wydobywa się jednak z grobu i traci pamięć. Znaleziony przez Prusów i Rosjan zostaje oddany pod opiekę medyczną w lazarecie znajdującym się '''w Lidzbarskim zamku'''. Tam wraca do zdrowia. Po zakończeniu wojny wraca do Paryża, który nie jest już tym, czym dla niego był wcześniej. Jak tysiące innych francuskich szlachciców wraca z wojny jako psychicznie złamany i biedny człowiek, dla którego nie ma już miejsca w szykownym świecie stolicy. Balzac napisał tę powieść jako obraz zepsucia nowej burżuazji, skoncentrowanej na pieniądzach i balach, podczas gdy bohaterowie wojny tracili dla ojczyzny zdrowie, życie i majątek.

=== Obrazy ===

* Anton Hoffmann: Bitwa pod Lidzbarkiem Warminskim. Muzeum Warmii i Mazur, oddział w Lidzbarku Warmińskim (zamek). [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitwa%20pod%20Lidzbarkiem%20Warminskim,%20Anton%20Hoffmann.jpg https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitwa_pod_Lidzbarkiem_Warminskim,_Anton_Hoffmann.jpg]

* Édouard Detaille, 1892: Portrait du général Espagne à la bataille d'Heilsberg en 1807 (pl.: Portret generała Espagna podczas bitwy pod Heilsbergiem w 1807 roku). [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:General%20Espagne%20Detaille.jpg https://commons.wikimedia.org/wiki/File:General_Espagne_Detaille.jpg]

* Joseph Nicolas Jouy, 1837: Peinture de la Bataille d'Heilsberg (pl.: Obraz bitwy pod Heilsbergiem). Zbiory zamku Versailles.

* Richard Knötel, 1896: Der Ehrentag der schwarzen Husaren bei Heilsberg in Ostpreußen (pl.: Dzień chwały czarnych Husarów koło Heilsbergu w Prusach Wschodnich). Die Königin Luise in 50 Bildern für Jung und Alt von C. Röchling, R. Knötel und W. Friedrich / Röchling C[arl]; Knötel, R[ichard]; Friedrich, W[oldemar].Berlin : Paul Kittel, [1896].

== Źródła ==

* Autor nieynany [https://www.napolun.com/mirror/napoleonistyka.atspace.com/Heilsberg%20battle.htm Hell's Battlefield: Heilsberg.]

* Arkadiusz Malejka: [https://napoleon.org.pl/index.php/muzy-na-uslugach-empire-u/epoka-empiru-w-kamieniu-ryta/342-nazwy-miejscowosci-z-terenu-polski-oraz-polskie-nazwiska-na-luku-triumfalnym-w-paryzu Nazwy miejscowości z terenu Polski oraz polskie nazwiska na Łuku Triumfalnym w Paryżu.]

* Janusz Jasiński: Napoleon w Olsztynie i okolicach. 2003

* Herder, Bartholomä: Schlacht bei Heilsberg : den 10ten Juni 1807 : zwischen den Franszosen unter Napoleon und den Russen unter General Beningsen. URN: urn:nbn:de:gbv:45:1-502684

* Grokipedia: [https://grokipedia.com/page/Battle%20of%20Heilsberg Battle of Heilsberg]

* Erich Lepki: Ehrenbürger von Heilsberg Generalfeldmarschall August v. Mackensen. W: [https://www.heilsberg.de/brief/heimatbrief%20Heilsberg%20Nr03.pdf Heimatbrief für Kreis Heilsberg], Nr. 3. 1994

* Heinz Csallner: Das Husaren - Reiterstandbild in Heilsberg. W: [https://www.heilsberg.de/brief/heimatbrief%20Heilsberg%20Nr03.pdf Heimatbrief für Kreis Heilsberg], Nr. 12. 2003

* Wikipedia / dzieło wspólne: [https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Heilsberg Battle of Heilsberg]

* Wikipedia / dzieło wspólne: [https://de.wikipedia.org/wiki/Schlacht_bei_Heilsberg Schlacht bei Heilsberg]

* Wikipedia / dzieło wspólne: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Lidzbarkiem_Warmi%C5%84skim Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim]

Bitwa pod Lidzbarkiem 10.6.1807

2026-07-15T18:00:24Z

Neo: /* Źródła */ dodaj żródła

== Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807 ==

<gallery>
Plik:Schlacht bei Heilsberg.jpeg|Litografia Bartholomä Herdera
Plik:Schlacht bei Heilsberg 1807.png|Czarni Husarzy
Plik:Battle of Ostralenka commemorated on the Arc de Triomphe klein.jpg|Wpis "Heilsberg" na Łuku Triumfalnym w Paryżu
</gallery>
'''Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim (Heilsberg) miała miejsce 10 czerwca 1807 roku''' podczas wojny IV koalicji antynapoleońskiej. Była to jedna z największych bitew napoleońskich na ziemiach dzisiejszej Polski, poprzedzająca decydujące starcie pod Frydlandem (14 czerwca 1807).

=== Tło i przebieg wydarzeń prowadzących do bitwy ===

Po bitwie pod Pruską Iławą (7–8 lutego 1807) armia rosyjsko-pruska pod dowództwem generała '''Levin Augusta von Bennigsena''' wycofała się na pozycje zimowe w rejonie Heilsberga (Lidzbarka Warmińskiego). Miasto, położone strategicznie nad rzeką Łyną (Alle), stało się ważnym węzłem komunikacyjnym i magazynem zaopatrzenia. Rosjanie i Prusacy umocnili je systemem szańców i redut, zwłaszcza od strony południowo-zachodniej, gdzie spodziewano się francuskiego ataku. Na tym pagórkowatym terenie szańce, reduty i wały obronne rozprzestrzenione były od drogi do Guttstadt (Dobrego Miasta), przez drogę w kierunku Wosseden (Nowosady) do odcinka drogi do Wormditt (Ornety) i dalej na północ w stronę Großendorfer See (Jezioro Wielochowskie), które do dziś dnia można rozpoznać. Dokładne położenie fortyfikacji i rozmieszczenie wojsk odczytać można na [https://digital.lb-oldenburg.de/lbolmap/content/titleinfo/1508723 Litografii Bartholomä Herdera "Schlacht bei Heilsberg : den 10ten Juni 1807 : zwischen den Franszosen unter Napoleon und den Russen unter General Beningsen". Landesbibliothek Oldenburg, 2021. ID: urn:nbn:de:gbv:45:1-502684]

Po kapitulacji Gdańska (24/25 maja 1807) Napoleon mógł skoncentrować siły do letniej ofensywy. Bennigsen próbował uprzedzić Francuzów, ale jego działania nie przyniosły rozstrzygnięcia. Rosyjsko-pruskie wojska wycofały się ponownie na ufortyfikowane pozycje pod Heilsbergiem. Napoleon ruszył z siłami liczącymi około '''56 000 żołnierzy''', dowodzonymi m.in. przez marszałków '''Joachima Murata''' (kawaleria), '''Nicolasa Soulta''', '''Jeana Lannesa''' i innych. Francuzi podchodzili od południa i zachodu.

=== Rozmieszczenie wojsk i przebieg bitwy ===

Rosjanie (wsparci przez Prusaków) dysponowali około '''90 000 żołnierzy'''. Ich pozycje obronne rozciągały się na obu brzegach Łyny. Kluczowe umocnienia (reduty i szańce) znajdowały się na wzniesieniach południowo-zachodnich i zachodnich, chroniąc podejścia do miasta. Na lewym brzegu Łyny rozmieszczono m.in. dywizje pod dowództwem generałów Kamienskiego, Tuczkowa, Golicyna i innych; na prawym – siły pod wielkim księciem Konstantym Pawłowiczem, z awangardą Bagrationa. Kawaleria i rezerwy były gotowe do kontrataków.

Bitwa rozegrała się głównie na przedpolach Lidzbarka, w rejonie między Großendorfer See a Neuhof (dzisiejsze okolice Lidzbarka, m.in. Lawden/Lauda, Bobrownik, Kraszewo). Francuski atak rozpoczął się po południu. Kawaleria Murata uderzyła na awangardę Bagrationa, ale Rosjanie bronili się zaciekle. Walki koncentrowały się wokół redut, zwłaszcza Schanze 2. Francuzi kilkakrotnie zdobywali umocnienia, ale Rosjanie (wsparci m.in. przez pruskich ułanów i czarnych huzarów) odbijali je kontratakami.

Znaczącą rolę odegrała pruska kawaleria, w tym '''czarni huzarzy''' (Prittwitz-Husaren / 1. Leib-Husaren-Regiment Nr. 1). Dwie szwadrony huzarów przebiły się przez francuskie karée 55. pułku piechoty i zdobyły orła (sztandar), co stało się legendarnym epizodem.

Wieczorem Napoleon zaangażował dodatkowe siły (w tym gwardię), ale ataki nie przyniosły przełamania. Bennigsen (chory) przekazał dowodzenie Gortschakowowi. Bitwa zakończyła się o zmroku; obie strony poniosły ciężkie straty, ale Rosjanie utrzymali pozycje.

=== Straty ===

- '''Francuzi''': około 1 398 zabitych, 10 359 rannych, 864 jeńców (razem ok. 12 621).

- '''Rosjanie i Prusacy''': szacunkowo 2 000–3 000 zabitych i 5 000–6 000 rannych (razem 7 000–8 000, bez jeńców).

Bitwa była taktycznym sukcesem obrońców, ale strategicznym zwycięstwem Francuzów – Rosjanie musieli się wycofać, co otworzyło Napoleonowi drogę do zwycięstwa pod Frydlandem.
Była ona wyjątkowo krwawa, szczególnie dla Francuzów, którzy ponosili ciężkie straty podczas powtarzających się szturmów na rosyjskie reduty i szańce.

Dane te pochodzą z raportów wojskowych i opracowań historycznych; drobne rozbieżności wynikają z ówczesnych metod ewidencji strat.

Napoleon wjechał do miasta i obejrzeł je, nie nocował jednak w Lidzbarku z obawy o możliwe akty zemsty.

== Bitwa pod Heilsbergiem w kulturze i sztuce ==

=== Pomnik Husara w centrum Lidzbarka Warmińskiego ===

Pomnik (Husaren-Reiterstandbild) upamiętniał bohaterstwo pruskich czarnych huzarów w bitwie pod Heilsbergiem, szczególnie zdobycie francuskiego orła. Został odsłonięty 18 sierpnia 1913 roku w centrum miasta (na miejscu spalonego w 1865 roku ratusza) przez generała Augusta von Mackensena. Autorem był prof. Victor Heinrich Seifert. Przedstawiał on husara na koniu w dynamicznej pozie, trzymającego zdobytą francuską flagę (z Preußischem Adlerem na szczycie). Rzeźba odlana z brązu z dział zdobytych w wojnie 1870/71. Całość miała ok. 10 m wysokości, otoczona była ogrodzeniem i kwietnikiem.

'''Legenda o powrocie jeźdźca z informacją o wygranej''' nawiązuje do epizodu, w którym husarzy przełamali francuskie linie i zdobyli sztandar, co symbolizowało lokalny sukces mimo ogólnego wycofania się aliantów. Pomnik zniszczono w 1945 roku po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną; dziś w tym miejscu jest zieleń.

Od lat dziewięćdziesiątych polska Ludność wspomina

=== „Heilsberg” na Łuku Triumfalnym w Paryżu ===

Nazwa „Heilsberg” (obok Pułtuska, Ostrołęki i Gdańska) została wyryta na '''Arc de Triomphe''' jako jedna z bitew kampanii 1806–1807. Napoleon i jego następcy upamiętniali w ten sposób zwycięstwa lub znaczące starcia Wielkiej Armii, nawet jeśli nie zakończyły się one całkowitym triumfem (jak pod Heilsbergiem). Inskrypcja podkreśla militarne osiągnięcia Francji na tym teatrze działań.

Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim pozostaje symbolem zaciętej walki w kampanii wschodniopruskiej 1807 roku, ilustrując determinację obu stron przed finałem pod Frydlandem i Tylżą.

=== "Heilsberg" w powiesci Honoré de Balzaca "Le Colonel Chabert" (1832) ===

Hyacinthe Chabert zostaje pod Preußisch Eylau (dziś Bagrationowsk w obwodzie kaliningradzkim) ciężko ranny. Uznany za umarłego zostaje pochowany, wydobywa się jednak z grobu i traci pamięć. Znaleziony przez Prusów i Rosjan zostaje oddany pod opiekę medyczną w lazarecie znajdującym się '''w Lidzbarskim zamku'''. Tam wraca do zdrowia. Po zakończeniu wojny wraca do Paryża, który nie jest już tym, czym dla niego był wcześniej. Jak tysiące innych francuskich szlachciców wraca z wojny jako psychicznie złamany i biedny człowiek, dla którego nie ma już miejsca w szykownym świecie stolicy. Balzac napisał tę powieść jako obraz zepsucia nowej burżuazji, skoncentrowanej na pieniądzach i balach, podczas gdy bohaterowie wojny tracili dla ojczyzny zdrowie, życie i majątek.

=== Obrazy ===

* Anton Hoffmann: Bitwa pod Lidzbarkiem Warminskim. Muzeum Warmii i Mazur, oddział w Lidzbarku Warmińskim (zamek). [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitwa%20pod%20Lidzbarkiem%20Warminskim,%20Anton%20Hoffmann.jpg https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitwa_pod_Lidzbarkiem_Warminskim,_Anton_Hoffmann.jpg]

* Édouard Detaille, 1892: Portrait du général Espagne à la bataille d'Heilsberg en 1807 (pl.: Portret generała Espagna podczas bitwy pod Heilsbergiem w 1807 roku). [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:General%20Espagne%20Detaille.jpg https://commons.wikimedia.org/wiki/File:General_Espagne_Detaille.jpg]

* Joseph Nicolas Jouy, 1837: Peinture de la Bataille d'Heilsberg (pl.: Obraz bitwy pod Heilsbergiem). Zbiory zamku Versailles.

* Richard Knötel, 1896: Der Ehrentag der schwarzen Husaren bei Heilsberg in Ostpreußen (pl.: Dzień chwały czarnych Husarów koło Heilsbergu w Prusach Wschodnich). Die Königin Luise in 50 Bildern für Jung und Alt von C. Röchling, R. Knötel und W. Friedrich / Röchling C[arl]; Knötel, R[ichard]; Friedrich, W[oldemar].Berlin : Paul Kittel, [1896].

== Źródła ==

* Autor nieynany [https://www.napolun.com/mirror/napoleonistyka.atspace.com/Heilsberg%20battle.htm Hell's Battlefield: Heilsberg.]

* Arkadiusz Malejka: [https://napoleon.org.pl/index.php/muzy-na-uslugach-empire-u/epoka-empiru-w-kamieniu-ryta/342-nazwy-miejscowosci-z-terenu-polski-oraz-polskie-nazwiska-na-luku-triumfalnym-w-paryzu Nazwy miejscowości z terenu Polski oraz polskie nazwiska na Łuku Triumfalnym w Paryżu.]

* Janusz Jasiński: Napoleon w Olsztynie i okolicach. 2003

* Herder, Bartholomä: Schlacht bei Heilsberg : den 10ten Juni 1807 : zwischen den Franszosen unter Napoleon und den Russen unter General Beningsen. URN: urn:nbn:de:gbv:45:1-502684

* Grokipedia: [https://grokipedia.com/page/Battle%20of%20Heilsberg Battle of Heilsberg]

* Erich Lepki: Ehrenbürger von Heilsberg Generalfeldmarschall August v. Mackensen. W: [https://www.heilsberg.de/brief/heimatbrief%20Heilsberg%20Nr03.pdf Heimatbrief für Kreis Heilsberg], Nr. 3. 1994

* Heinz Csallner: Das Husaren - Reiterstandbild in Heilsberg. W: [https://www.heilsberg.de/brief/heimatbrief%20Heilsberg%20Nr03.pdf Heimatbrief für Kreis Heilsberg], Nr. 12. 2003

* Wikipedia / dzieło wspólne: [https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Heilsberg Battle of Heilsberg]

* Wikipedia / dzieło wspólne: [https://de.wikipedia.org/wiki/Schlacht_bei_Heilsberg Schlacht bei Heilsberg]

* Wikipedia / dzieło wspólne: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Lidzbarkiem_Warmi%C5%84skim Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim]

Bitwa pod Lidzbarkiem 10.6.1807

2026-07-15T17:37:45Z

Neo: /* = Obrazy */ korrektura

Bitwa pod Lidzbarkiem 10.6.1807

2026-07-15T17:37:15Z

Neo: /* Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807 */ Galeria

Plik:Battle of Ostralenka commemorated on the Arc de Triomphe klein.jpg

2026-07-15T17:35:33Z

Neo: Autor: Pi3.124 Tytuł: Battle of Ostralenka commemorated on the Arc de Triomphe Licencja: Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International

== Opis ==
Autor: Pi3.124

Tytuł: Battle of Ostralenka commemorated on the Arc de Triomphe

Licencja: Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International
== Status prawny: ==
Copyrighted
== Źródło: ==
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Battle_of_Ostralenka_commemorated_on_the_Arc_de_Triomphe.jpg

Bitwa pod Lidzbarkiem 10.6.1807

2026-07-15T17:33:07Z

Neo: Obrazy

== Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807 ==

<gallery>
Plik:Schlacht bei Heilsberg.jpeg|Litografia Bartholomä Herdera
Plik:Schlacht bei Heilsberg 1807.png|Czarni Husarzy
</gallery>
'''Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim (Heilsberg) miała miejsce 10 czerwca 1807 roku''' podczas wojny IV koalicji antynapoleońskiej. Była to jedna z największych bitew napoleońskich na ziemiach dzisiejszej Polski, poprzedzająca decydujące starcie pod Frydlandem (14 czerwca 1807).

=== Tło i przebieg wydarzeń prowadzących do bitwy ===

Po bitwie pod Pruską Iławą (7–8 lutego 1807) armia rosyjsko-pruska pod dowództwem generała '''Levin Augusta von Bennigsena''' wycofała się na pozycje zimowe w rejonie Heilsberga (Lidzbarka Warmińskiego). Miasto, położone strategicznie nad rzeką Łyną (Alle), stało się ważnym węzłem komunikacyjnym i magazynem zaopatrzenia. Rosjanie i Prusacy umocnili je systemem szańców i redut, zwłaszcza od strony południowo-zachodniej, gdzie spodziewano się francuskiego ataku. Na tym pagórkowatym terenie szańce, reduty i wały obronne rozprzestrzenione były od drogi do Guttstadt (Dobrego Miasta), przez drogę w kierunku Wosseden (Nowosady) do odcinka drogi do Wormditt (Ornety) i dalej na północ w stronę Großendorfer See (Jezioro Wielochowskie), które do dziś dnia można rozpoznać. Dokładne położenie fortyfikacji i rozmieszczenie wojsk odczytać można na [https://digital.lb-oldenburg.de/lbolmap/content/titleinfo/1508723 Litografii Bartholomä Herdera "Schlacht bei Heilsberg : den 10ten Juni 1807 : zwischen den Franszosen unter Napoleon und den Russen unter General Beningsen". Landesbibliothek Oldenburg, 2021. ID: urn:nbn:de:gbv:45:1-502684]

Po kapitulacji Gdańska (24/25 maja 1807) Napoleon mógł skoncentrować siły do letniej ofensywy. Bennigsen próbował uprzedzić Francuzów, ale jego działania nie przyniosły rozstrzygnięcia. Rosyjsko-pruskie wojska wycofały się ponownie na ufortyfikowane pozycje pod Heilsbergiem. Napoleon ruszył z siłami liczącymi około '''56 000 żołnierzy''', dowodzonymi m.in. przez marszałków '''Joachima Murata''' (kawaleria), '''Nicolasa Soulta''', '''Jeana Lannesa''' i innych. Francuzi podchodzili od południa i zachodu.

=== Rozmieszczenie wojsk i przebieg bitwy ===

Rosjanie (wsparci przez Prusaków) dysponowali około '''90 000 żołnierzy'''. Ich pozycje obronne rozciągały się na obu brzegach Łyny. Kluczowe umocnienia (reduty i szańce) znajdowały się na wzniesieniach południowo-zachodnich i zachodnich, chroniąc podejścia do miasta. Na lewym brzegu Łyny rozmieszczono m.in. dywizje pod dowództwem generałów Kamienskiego, Tuczkowa, Golicyna i innych; na prawym – siły pod wielkim księciem Konstantym Pawłowiczem, z awangardą Bagrationa. Kawaleria i rezerwy były gotowe do kontrataków.

Bitwa rozegrała się głównie na przedpolach Lidzbarka, w rejonie między Großendorfer See a Neuhof (dzisiejsze okolice Lidzbarka, m.in. Lawden/Lauda, Bobrownik, Kraszewo). Francuski atak rozpoczął się po południu. Kawaleria Murata uderzyła na awangardę Bagrationa, ale Rosjanie bronili się zaciekle. Walki koncentrowały się wokół redut, zwłaszcza Schanze 2. Francuzi kilkakrotnie zdobywali umocnienia, ale Rosjanie (wsparci m.in. przez pruskich ułanów i czarnych huzarów) odbijali je kontratakami.

Znaczącą rolę odegrała pruska kawaleria, w tym '''czarni huzarzy''' (Prittwitz-Husaren / 1. Leib-Husaren-Regiment Nr. 1). Dwie szwadrony huzarów przebiły się przez francuskie karée 55. pułku piechoty i zdobyły orła (sztandar), co stało się legendarnym epizodem.

Wieczorem Napoleon zaangażował dodatkowe siły (w tym gwardię), ale ataki nie przyniosły przełamania. Bennigsen (chory) przekazał dowodzenie Gortschakowowi. Bitwa zakończyła się o zmroku; obie strony poniosły ciężkie straty, ale Rosjanie utrzymali pozycje.

=== Straty ===

- '''Francuzi''': około 1 398 zabitych, 10 359 rannych, 864 jeńców (razem ok. 12 621).

- '''Rosjanie i Prusacy''': szacunkowo 2 000–3 000 zabitych i 5 000–6 000 rannych (razem 7 000–8 000, bez jeńców).

Bitwa była taktycznym sukcesem obrońców, ale strategicznym zwycięstwem Francuzów – Rosjanie musieli się wycofać, co otworzyło Napoleonowi drogę do zwycięstwa pod Frydlandem.
Była ona wyjątkowo krwawa, szczególnie dla Francuzów, którzy ponosili ciężkie straty podczas powtarzających się szturmów na rosyjskie reduty i szańce.

Dane te pochodzą z raportów wojskowych i opracowań historycznych; drobne rozbieżności wynikają z ówczesnych metod ewidencji strat.

Napoleon wjechał do miasta i obejrzeł je, nie nocował jednak w Lidzbarku z obawy o możliwe akty zemsty.

== Bitwa pod Heilsbergiem w kulturze i sztuce ==

=== Pomnik Husara w centrum Lidzbarka Warmińskiego ===

Pomnik (Husaren-Reiterstandbild) upamiętniał bohaterstwo pruskich czarnych huzarów w bitwie pod Heilsbergiem, szczególnie zdobycie francuskiego orła. Został odsłonięty 18 sierpnia 1913 roku w centrum miasta (na miejscu spalonego w 1865 roku ratusza) przez generała Augusta von Mackensena. Autorem był prof. Victor Heinrich Seifert. Przedstawiał on husara na koniu w dynamicznej pozie, trzymającego zdobytą francuską flagę (z Preußischem Adlerem na szczycie). Rzeźba odlana z brązu z dział zdobytych w wojnie 1870/71. Całość miała ok. 10 m wysokości, otoczona była ogrodzeniem i kwietnikiem.

'''Legenda o powrocie jeźdźca z informacją o wygranej''' nawiązuje do epizodu, w którym husarzy przełamali francuskie linie i zdobyli sztandar, co symbolizowało lokalny sukces mimo ogólnego wycofania się aliantów. Pomnik zniszczono w 1945 roku po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną; dziś w tym miejscu jest zieleń.

Od lat dziewięćdziesiątych polska Ludność wspomina

=== „Heilsberg” na Łuku Triumfalnym w Paryżu ===

Nazwa „Heilsberg” (obok Pułtuska, Ostrołęki i Gdańska) została wyryta na '''Arc de Triomphe''' jako jedna z bitew kampanii 1806–1807. Napoleon i jego następcy upamiętniali w ten sposób zwycięstwa lub znaczące starcia Wielkiej Armii, nawet jeśli nie zakończyły się one całkowitym triumfem (jak pod Heilsbergiem). Inskrypcja podkreśla militarne osiągnięcia Francji na tym teatrze działań.

Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim pozostaje symbolem zaciętej walki w kampanii wschodniopruskiej 1807 roku, ilustrując determinację obu stron przed finałem pod Frydlandem i Tylżą.

=== "Heilsberg" w powiesci Honoré de Balzaca "Le Colonel Chabert" (1832) ===

Hyacinthe Chabert zostaje pod Preußisch Eylau (dziś Bagrationowsk w obwodzie kaliningradzkim) ciężko ranny. Uznany za umarłego zostaje pochowany, wydobywa się jednak z grobu i traci pamięć. Znaleziony przez Prusów i Rosjan zostaje oddany pod opiekę medyczną w lazarecie znajdującym się '''w Lidzbarskim zamku'''. Tam wraca do zdrowia. Po zakończeniu wojny wraca do Paryża, który nie jest już tym, czym dla niego był wcześniej. Jak tysiące innych francuskich szlachciców wraca z wojny jako psychicznie złamany i biedny człowiek, dla którego nie ma już miejsca w szykownym świecie stolicy. Balzac napisał tę powieść jako obraz zepsucia nowej burżuazji, skoncentrowanej na pieniądzach i balach, podczas gdy bohaterowie wojny tracili dla ojczyzny zdrowie, życie i majątek.

=== Obrazy ==

* Anton Hoffmann: Bitwa pod Lidzbarkiem Warminskim. Muzeum Warmii i Mazur, oddział w Lidzbarku Warmińskim (zamek). [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitwa%20pod%20Lidzbarkiem%20Warminskim,%20Anton%20Hoffmann.jpg https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitwa_pod_Lidzbarkiem_Warminskim,_Anton_Hoffmann.jpg]

* Édouard Detaille, 1892: Portrait du général Espagne à la bataille d'Heilsberg en 1807 (pl.: Portret generała Espagna podczas bitwy pod Heilsbergiem w 1807 roku). [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:General%20Espagne%20Detaille.jpg https://commons.wikimedia.org/wiki/File:General_Espagne_Detaille.jpg]

* Joseph Nicolas Jouy, 1837: Peinture de la Bataille d'Heilsberg (pl.: Obraz bitwy pod Heilsbergiem). Zbiory zamku Versailles.

* Richard Knötel, 1896: Der Ehrentag der schwarzen Husaren bei Heilsberg in Ostpreußen (pl.: Dzień chwały czarnych Husarów koło Heilsbergu w Prusach Wschodnich). Die Königin Luise in 50 Bildern für Jung und Alt von C. Röchling, R. Knötel und W. Friedrich / Röchling C[arl]; Knötel, R[ichard]; Friedrich, W[oldemar].Berlin : Paul Kittel, [1896].

== Źródła ==

MediaWiki:Licenses

2026-07-14T21:32:03Z

Neo: 3 główne licencje

- CC BY 4.0
- Bez praw autorskich
- Chronione prawami autorskimi

Bitwa pod Lidzbarkiem 10.6.1807

2026-07-14T21:29:38Z

Neo: /* Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807 */

== Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807 ==

<gallery>
Plik:Schlacht bei Heilsberg.jpeg|Litografia Bartholomä Herdera
Plik:Schlacht bei Heilsberg 1807.png|Czarni Husarzy
</gallery>
'''Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim (Heilsberg) miała miejsce 10 czerwca 1807 roku''' podczas wojny IV koalicji antynapoleońskiej. Była to jedna z największych bitew napoleońskich na ziemiach dzisiejszej Polski, poprzedzająca decydujące starcie pod Frydlandem (14 czerwca 1807).

=== Tło i przebieg wydarzeń prowadzących do bitwy ===

Po bitwie pod Pruską Iławą (7–8 lutego 1807) armia rosyjsko-pruska pod dowództwem generała '''Levin Augusta von Bennigsena''' wycofała się na pozycje zimowe w rejonie Heilsberga (Lidzbarka Warmińskiego). Miasto, położone strategicznie nad rzeką Łyną (Alle), stało się ważnym węzłem komunikacyjnym i magazynem zaopatrzenia. Rosjanie i Prusacy umocnili je systemem szańców i redut, zwłaszcza od strony południowo-zachodniej, gdzie spodziewano się francuskiego ataku. Na tym pagórkowatym terenie szańce, reduty i wały obronne rozprzestrzenione były od drogi do Guttstadt (Dobrego Miasta), przez drogę w kierunku Wosseden (Nowosady) do odcinka drogi do Wormditt (Ornety) i dalej na północ w stronę Großendorfer See (Jezioro Wielochowskie), które do dziś dnia można rozpoznać. Dokładne położenie fortyfikacji i rozmieszczenie wojsk odczytać można na [https://digital.lb-oldenburg.de/lbolmap/content/titleinfo/1508723 Litografii Bartholomä Herdera "Schlacht bei Heilsberg : den 10ten Juni 1807 : zwischen den Franszosen unter Napoleon und den Russen unter General Beningsen". Landesbibliothek Oldenburg, 2021. ID: urn:nbn:de:gbv:45:1-502684]

Po kapitulacji Gdańska (24/25 maja 1807) Napoleon mógł skoncentrować siły do letniej ofensywy. Bennigsen próbował uprzedzić Francuzów, ale jego działania nie przyniosły rozstrzygnięcia. Rosyjsko-pruskie wojska wycofały się ponownie na ufortyfikowane pozycje pod Heilsbergiem. Napoleon ruszył z siłami liczącymi około '''56 000 żołnierzy''', dowodzonymi m.in. przez marszałków '''Joachima Murata''' (kawaleria), '''Nicolasa Soulta''', '''Jeana Lannesa''' i innych. Francuzi podchodzili od południa i zachodu.

=== Rozmieszczenie wojsk i przebieg bitwy ===

Rosjanie (wsparci przez Prusaków) dysponowali około '''90 000 żołnierzy'''. Ich pozycje obronne rozciągały się na obu brzegach Łyny. Kluczowe umocnienia (reduty i szańce) znajdowały się na wzniesieniach południowo-zachodnich i zachodnich, chroniąc podejścia do miasta. Na lewym brzegu Łyny rozmieszczono m.in. dywizje pod dowództwem generałów Kamienskiego, Tuczkowa, Golicyna i innych; na prawym – siły pod wielkim księciem Konstantym Pawłowiczem, z awangardą Bagrationa. Kawaleria i rezerwy były gotowe do kontrataków.

Bitwa rozegrała się głównie na przedpolach Lidzbarka, w rejonie między Großendorfer See a Neuhof (dzisiejsze okolice Lidzbarka, m.in. Lawden/Lauda, Bobrownik, Kraszewo). Francuski atak rozpoczął się po południu. Kawaleria Murata uderzyła na awangardę Bagrationa, ale Rosjanie bronili się zaciekle. Walki koncentrowały się wokół redut, zwłaszcza Schanze 2. Francuzi kilkakrotnie zdobywali umocnienia, ale Rosjanie (wsparci m.in. przez pruskich ułanów i czarnych huzarów) odbijali je kontratakami.

Znaczącą rolę odegrała pruska kawaleria, w tym '''czarni huzarzy''' (Prittwitz-Husaren / 1. Leib-Husaren-Regiment Nr. 1). Dwie szwadrony huzarów przebiły się przez francuskie karée 55. pułku piechoty i zdobyły orła (sztandar), co stało się legendarnym epizodem.

Wieczorem Napoleon zaangażował dodatkowe siły (w tym gwardię), ale ataki nie przyniosły przełamania. Bennigsen (chory) przekazał dowodzenie Gortschakowowi. Bitwa zakończyła się o zmroku; obie strony poniosły ciężkie straty, ale Rosjanie utrzymali pozycje.

=== Straty ===

- '''Francuzi''': około 1 398 zabitych, 10 359 rannych, 864 jeńców (razem ok. 12 621).

- '''Rosjanie i Prusacy''': szacunkowo 2 000–3 000 zabitych i 5 000–6 000 rannych (razem 7 000–8 000, bez jeńców).

Bitwa była taktycznym sukcesem obrońców, ale strategicznym zwycięstwem Francuzów – Rosjanie musieli się wycofać, co otworzyło Napoleonowi drogę do zwycięstwa pod Frydlandem.
Była ona wyjątkowo krwawa, szczególnie dla Francuzów, którzy ponosili ciężkie straty podczas powtarzających się szturmów na rosyjskie reduty i szańce.

Dane te pochodzą z raportów wojskowych i opracowań historycznych; drobne rozbieżności wynikają z ówczesnych metod ewidencji strat.

== Bitwa pod Heilsbergiem w kulturze i sztuce ==

=== Pomnik Husara w centrum Lidzbarka Warmińskiego ===

Pomnik (Husaren-Reiterstandbild) upamiętniał bohaterstwo pruskich czarnych huzarów w bitwie pod Heilsbergiem, szczególnie zdobycie francuskiego orła. Został odsłonięty 18 sierpnia 1913 roku w centrum miasta (na miejscu spalonego w 1865 roku ratusza) przez generała Augusta von Mackensena. Autorem był prof. Victor Heinrich Seifert. Przedstawiał on husara na koniu w dynamicznej pozie, trzymającego zdobytą francuską flagę (z Preußischem Adlerem na szczycie). Rzeźba odlana z brązu z dział zdobytych w wojnie 1870/71. Całość miała ok. 10 m wysokości, otoczona była ogrodzeniem i kwietnikiem.

'''Legenda o powrocie jeźdźca z informacją o wygranej''' nawiązuje do epizodu, w którym husarzy przełamali francuskie linie i zdobyli sztandar, co symbolizowało lokalny sukces mimo ogólnego wycofania się aliantów. Pomnik zniszczono w 1945 roku po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną; dziś w tym miejscu jest zieleń.

=== „Heilsberg” na Łuku Triumfalnym w Paryżu ===

Nazwa „Heilsberg” (obok Pułtuska, Ostrołęki i Gdańska) została wyryta na '''Arc de Triomphe''' jako jedna z bitew kampanii 1806–1807. Napoleon i jego następcy upamiętniali w ten sposób zwycięstwa lub znaczące starcia Wielkiej Armii, nawet jeśli nie zakończyły się one całkowitym triumfem (jak pod Heilsbergiem). Inskrypcja podkreśla militarne osiągnięcia Francji na tym teatrze działań.

Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim pozostaje symbolem zaciętej walki w kampanii wschodniopruskiej 1807 roku, ilustrując determinację obu stron przed finałem pod Frydlandem i Tylżą.

=== "Heilsberg" w powiesci Honoré de Balzaca "Le Colonel Chabert" (1832) ===

Hyacinthe Chabert zostaje pod Preußisch Eylau (dziś Bagrationowsk w obwodzie kaliningradzkim) ciężko ranny. Uznany za umarłego zostaje pochowany, wydobywa się jednak z grobu i traci pamięć. Znaleziony przez Prusów i Rosjan zostaje oddany pod opiekę medyczną w lazarecie znajdującym się '''w Lidzbarskim zamku'''. Tam wraca do zdrowia. Po zakończeniu wojny wraca do Paryża, który nie jest już tym, czym dla niego był wcześniej. Jak tysiące innych francuskich szlachciców wraca z wojny jako psychicznie złamany i biedny człowiek, dla którego nie ma już miejsca w szykownym świecie stolicy. Balzac napisał tę powieść jako obraz zepsucia nowej burżuazji, skoncentrowanej na pieniądzach i balach, podczas gdy bohaterowie wojny tracili dla ojczyzny zdrowie, życie i majątek.

Plik:Schlacht bei Heilsberg.jpeg

2026-07-14T21:20:35Z

Neo: Herder, Bartholomä "Schlacht bei Heilsberg : den 10ten Juni 1807 : zwischen den Franszosen unter Napoleon und den Russen unter General Beningsen" URN: urn:nbn:de:gbv:45:1-502684

== Opis ==
Herder, Bartholomä

"Schlacht bei Heilsberg : den 10ten Juni 1807 : zwischen den Franszosen unter Napoleon und den Russen unter General Beningsen"

URN: urn:nbn:de:gbv:45:1-502684
== Status prawny: ==
CC-BY 4.0 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.de
== Źródło: ==
https://digital.lb-oldenburg.de/lbolmap/content/titleinfo/1508723

MediaWiki:Licenses

2026-07-14T21:19:53Z

Neo: CC-BY 4.0

- CC BY 4.0

Bitwa pod Lidzbarkiem 10.6.1807

2026-07-14T21:03:34Z

Neo: Pierwsza wersja

== Bitwa napoleońska 10 czerwca 1807 ==

'''Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim (Heilsberg) miała miejsce 10 czerwca 1807 roku''' podczas wojny IV koalicji antynapoleońskiej. Była to jedna z największych bitew napoleońskich na ziemiach dzisiejszej Polski, poprzedzająca decydujące starcie pod Frydlandem (14 czerwca 1807).

=== Tło i przebieg wydarzeń prowadzących do bitwy ===

Po bitwie pod Pruską Iławą (7–8 lutego 1807) armia rosyjsko-pruska pod dowództwem generała '''Levin Augusta von Bennigsena''' wycofała się na pozycje zimowe w rejonie Heilsberga (Lidzbarka Warmińskiego). Miasto, położone strategicznie nad rzeką Łyną (Alle), stało się ważnym węzłem komunikacyjnym i magazynem zaopatrzenia. Rosjanie i Prusacy umocnili je systemem szańców i redut, zwłaszcza od strony południowo-zachodniej, gdzie spodziewano się francuskiego ataku. Na tym pagórkowatym terenie szańce, reduty i wały obronne rozprzestrzenione były od drogi do Guttstadt (Dobrego Miasta), przez drogę w kierunku Wosseden (Nowosady) do odcinka drogi do Wormditt (Ornety) i dalej na północ w stronę Großendorfer See (Jezioro Wielochowskie), które do dziś dnia można rozpoznać. Dokładne położenie fortyfikacji i rozmieszczenie wojsk odczytać można na [https://digital.lb-oldenburg.de/lbolmap/content/titleinfo/1508723 Litografii Bartholomä Herdera "Schlacht bei Heilsberg : den 10ten Juni 1807 : zwischen den Franszosen unter Napoleon und den Russen unter General Beningsen". Landesbibliothek Oldenburg, 2021. ID: urn:nbn:de:gbv:45:1-502684]

Po kapitulacji Gdańska (24/25 maja 1807) Napoleon mógł skoncentrować siły do letniej ofensywy. Bennigsen próbował uprzedzić Francuzów, ale jego działania nie przyniosły rozstrzygnięcia. Rosyjsko-pruskie wojska wycofały się ponownie na ufortyfikowane pozycje pod Heilsbergiem. Napoleon ruszył z siłami liczącymi około '''56 000 żołnierzy''', dowodzonymi m.in. przez marszałków '''Joachima Murata''' (kawaleria), '''Nicolasa Soulta''', '''Jeana Lannesa''' i innych. Francuzi podchodzili od południa i zachodu.

=== Rozmieszczenie wojsk i przebieg bitwy ===

Rosjanie (wsparci przez Prusaków) dysponowali około '''90 000 żołnierzy'''. Ich pozycje obronne rozciągały się na obu brzegach Łyny. Kluczowe umocnienia (reduty i szańce) znajdowały się na wzniesieniach południowo-zachodnich i zachodnich, chroniąc podejścia do miasta. Na lewym brzegu Łyny rozmieszczono m.in. dywizje pod dowództwem generałów Kamienskiego, Tuczkowa, Golicyna i innych; na prawym – siły pod wielkim księciem Konstantym Pawłowiczem, z awangardą Bagrationa. Kawaleria i rezerwy były gotowe do kontrataków.

Bitwa rozegrała się głównie na przedpolach Lidzbarka, w rejonie między Großendorfer See a Neuhof (dzisiejsze okolice Lidzbarka, m.in. Lawden/Lauda, Bobrownik, Kraszewo). Francuski atak rozpoczął się po południu. Kawaleria Murata uderzyła na awangardę Bagrationa, ale Rosjanie bronili się zaciekle. Walki koncentrowały się wokół redut, zwłaszcza Schanze 2. Francuzi kilkakrotnie zdobywali umocnienia, ale Rosjanie (wsparci m.in. przez pruskich ułanów i czarnych huzarów) odbijali je kontratakami.

Znaczącą rolę odegrała pruska kawaleria, w tym '''czarni huzarzy''' (Prittwitz-Husaren / 1. Leib-Husaren-Regiment Nr. 1). Dwie szwadrony huzarów przebiły się przez francuskie karée 55. pułku piechoty i zdobyły orła (sztandar), co stało się legendarnym epizodem.

Wieczorem Napoleon zaangażował dodatkowe siły (w tym gwardię), ale ataki nie przyniosły przełamania. Bennigsen (chory) przekazał dowodzenie Gortschakowowi. Bitwa zakończyła się o zmroku; obie strony poniosły ciężkie straty, ale Rosjanie utrzymali pozycje.

=== Straty ===

- '''Francuzi''': około 1 398 zabitych, 10 359 rannych, 864 jeńców (razem ok. 12 621).

- '''Rosjanie i Prusacy''': szacunkowo 2 000–3 000 zabitych i 5 000–6 000 rannych (razem 7 000–8 000, bez jeńców).

Bitwa była taktycznym sukcesem obrońców, ale strategicznym zwycięstwem Francuzów – Rosjanie musieli się wycofać, co otworzyło Napoleonowi drogę do zwycięstwa pod Frydlandem.
Była ona wyjątkowo krwawa, szczególnie dla Francuzów, którzy ponosili ciężkie straty podczas powtarzających się szturmów na rosyjskie reduty i szańce.

Dane te pochodzą z raportów wojskowych i opracowań historycznych; drobne rozbieżności wynikają z ówczesnych metod ewidencji strat.

== Bitwa pod Heilsbergiem w kulturze i sztuce ==

=== Pomnik Husara w centrum Lidzbarka Warmińskiego ===

Pomnik (Husaren-Reiterstandbild) upamiętniał bohaterstwo pruskich czarnych huzarów w bitwie pod Heilsbergiem, szczególnie zdobycie francuskiego orła. Został odsłonięty 18 sierpnia 1913 roku w centrum miasta (na miejscu spalonego w 1865 roku ratusza) przez generała Augusta von Mackensena. Autorem był prof. Victor Heinrich Seifert. Przedstawiał on husara na koniu w dynamicznej pozie, trzymającego zdobytą francuską flagę (z Preußischem Adlerem na szczycie). Rzeźba odlana z brązu z dział zdobytych w wojnie 1870/71. Całość miała ok. 10 m wysokości, otoczona była ogrodzeniem i kwietnikiem.

'''Legenda o powrocie jeźdźca z informacją o wygranej''' nawiązuje do epizodu, w którym husarzy przełamali francuskie linie i zdobyli sztandar, co symbolizowało lokalny sukces mimo ogólnego wycofania się aliantów. Pomnik zniszczono w 1945 roku po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną; dziś w tym miejscu jest zieleń.

=== „Heilsberg” na Łuku Triumfalnym w Paryżu ===

Nazwa „Heilsberg” (obok Pułtuska, Ostrołęki i Gdańska) została wyryta na '''Arc de Triomphe''' jako jedna z bitew kampanii 1806–1807. Napoleon i jego następcy upamiętniali w ten sposób zwycięstwa lub znaczące starcia Wielkiej Armii, nawet jeśli nie zakończyły się one całkowitym triumfem (jak pod Heilsbergiem). Inskrypcja podkreśla militarne osiągnięcia Francji na tym teatrze działań.

Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim pozostaje symbolem zaciętej walki w kampanii wschodniopruskiej 1807 roku, ilustrując determinację obu stron przed finałem pod Frydlandem i Tylżą.

=== "Heilsberg" w powiesci Honoré de Balzaca "Le Colonel Chabert" (1832) ===

Hyacinthe Chabert zostaje pod Preußisch Eylau (dziś Bagrationowsk w obwodzie kaliningradzkim) ciężko ranny. Uznany za umarłego zostaje pochowany, wydobywa się jednak z grobu i traci pamięć. Znaleziony przez Prusów i Rosjan zostaje oddany pod opiekę medyczną w lazarecie znajdującym się '''w Lidzbarskim zamku'''. Tam wraca do zdrowia. Po zakończeniu wojny wraca do Paryża, który nie jest już tym, czym dla niego był wcześniej. Jak tysiące innych francuskich szlachciców wraca z wojny jako psychicznie złamany i biedny człowiek, dla którego nie ma już miejsca w szykownym świecie stolicy. Balzac napisał tę powieść jako obraz zepsucia nowej burżuazji, skoncentrowanej na pieniądzach i balach, podczas gdy bohaterowie wojny tracili dla ojczyzny zdrowie, życie i majątek.

Tematyczne

2026-07-14T20:07:08Z

Neo: Bitwa napoleońska

* Pierwsza Wojna Światowa i Lidzbark
** [[Cmentarz Rumuński|Cmentarz Rumuński]]
** [[Zydląg|"Zydląg"]]
** [[MichaelLipow|Michael Lipow]]
** [[Trójkąt Lidzbarski|Trójkąt Lidzbarski]]

* Słynni mieszkańcy Lidzbarka Warmińskiego
** [[MichaelLipow|Michael Lipow]]
** [[Maciej Jan Meyer|Maciej Jan Meyer]]
** [[Stanisław Hozjusz|Stanisław Card. Hozjusz]]
** [[Rudolf Kiehl|Rudolf Kiehl]]
** [[Ignacy Kasicki|Ignacy Krasicki]]
** [[Marcin Kromer|Marcin Kromer]]
** [[Mikołaj Kopernik|Mikołaj Kopernik (Nicolaus Copernicus)]]
** [[Alfons Maria Buchholz|Alfons Maria Buchholz]]

* Na mapie - czyli: co gdzie w Lidzbarku
** [[Browar|Browar Św. Jerzego]]
** [[Cmentarz Rumuński|Cmentarz Rumuński]]
** [[Dawny kościół ewangelicki]]
** [[Kaplica|Kaplica Jerozolimska]]
** [[Mury i Bramy|Mury miejskie i bramy]]
** [[Młyn|Młyn i Elektrownia]]
** [[Radiostacja|Radiostacja]]
** [[Straż|Były budynek straży pożarnej]]
** [[ulice|Polskie / niemieckie nazwy ulic]]
** [[Oranżeria|oranżeria biskupów warmińskich]]

* Dusza miasta - czyli czego słowami sie nie odda...
** [[Lidzbarkie_wafle|Lidzbarskie wafle]]
** [[Heilsberger_Keilchen| Lidzbarskie Klinki]]

* Słynne historie
** [[Bitwa pod Lidzbarkiem 10.6.1807]]
[[Category:Tematy|{{PAGENAME}}]]

Alfons Maria Buchholz

2026-01-01T17:00:13Z

Neo: /* Zasługi dla miasta Lidzbarka */

'''Alfons Maria Buchholz''' (*18.12.1874 w Knopinie/de:Knopen, +1.7.1957 w Gerlachsheim, Badenia-Wirttembergia, RFN) był proboszczem parafii Św. Apostołów Piotra i Pawła w Lidzbarku Warmińskim.

Urodził się w rodzinie Pauliny Poetsch i Johanna Buchholza w Knopinie koło Dobrego Miasta. Po zdobyciu matury w 1895 studiował teologię w seminarium warmińskim w Braniewie. Święcenia kapłańskie otrzymał we Fromborku z rąk Biskupa Andreasa Thiela, którego referentem został po niewielu latach pobytu w Neuteich i Królewcu jako wikariusz. Po kilku latach w Elblągu i Kętrzynie został powołany na proboszcza fary lidzbarskiej w 1920 roku, gdzie pracował przez 17 lat.

27. maja 1937 po procesji na Boże Ciało i zamieszkach związanych z aresztowaniem katolickiej młodzieży niosącej chorągwie został on przesłuchiwany przez Gestapo wraz z wikariuszami Joannes Jordan, Walter Hippel i Hugo Szinczetzki. Skazany przez sąd w Królewcu spędził w Sztumie trzy lata w więzieniu po czym wydalony został z Prus Wschodnich. Pracował jako Kapelan Szpitalny we Wrocławiu. Po zakończeniu Drugiej Wojny został opiekunem w Domu Przepędzonych w Miltenberg w Bawarii.

== Zasługi dla miasta Lidzbarka ==

[[Plik:Zamek Wysoki.jpg|200px|thumb|left|Główna część zamku]]
[[Plik:Plac na cmentarzu.jpg|100px|thumb|right|Plac na cmentarzu]]

=== Zamek ===

Jako współpracownik Biskupa starał się o renowację zamku (ówczas w posiadaniu biskupa). W tym celu założył w 1925 stowarzyszenie odbudowy zamku. Restauracja średniowiecznego wystroju trwała od 1928 do 1944 (do 1936 przez Karla Hauke). Założyciele stowarzyszenia zostali uwiecznieni w kapsule czasu w wierzy obronnej zamku. Okopano w tych latach częściowo zamek i usunięto drzewa i zarośla, wyremontowano przedzamcze i oddano jedno z jego skrzydeł do użytku jako schronisko dla wędrowców. Zamek zyskał nie tylko swój średniowieczny wygląd (wewnątrz i na zewnątrz) - szczególnie po przebudowie i dziesiątkach lat użytkowania jako dom dziecka - ale stał się on również w świadomości mieszkańców i urzędników cennym zabytkiem. Inne pomieszczenia zostały oddane do użytku dla katolickiego centrum pastoralno-kulturowego pod opieką księdza dr. Josepha Lettau. Po tyw. Wydarzeniach Lidzbarskich w 1939 (Boże Ciało) Akcja Katolicka i inne organizacje katolickie, które istniały od czasów tzw. Republiki Weimarskiej i stanowiły część demokracji Niemiec zostały zabronione i zamknięte.

[[Plik:Pieta na cmentarzu.jpg|100px|thumb|right|Kaplica zdjęcia Jezusa z krzyża (pieta) na cmentarzu (część tamtejszej drogi krzyżowej)]]
[[Plik:"Kalwaria".jpg|100px|thumb|left|Stacja drogi krzyżowej na wgórzu]]

=== Cmentarz ===

Na południe od kościoła Św. Apostołów Piotra i Pawła za nowym wówczas mostem Kopernika i na końcu ciągnącej się od tamtąd ulicy Copernicus-Straße założono w miejscu byłych ogrodów biskupich biskupa Krasickiego nowy cmentarz. Pomysłodawcą i inicjatorem tego ponad dwuhektarowego cmentarza w formie parku był również A. M. Buchholz. Oranżeria służyła jako dom pogrzebowy. Wybudowano die bramy, obwiedziono ogrodzeniem i zamówiono w Monachium u Drexlera drogę krzyżową, która prowadziła na wzgórze (Kalwaria) i z niej w dół przez kapliczkę z pietą do grobu na samym dole małęj doliny.

=== Dom Starców ===

[[Plik:DomStarcow.jpg|200px|thumb|left|budyek domu opieki z 1935 roku]]

Po drugiej stronie Łyny na południe od kościoła farnego stworzono z pomysłu Sióstr Katarzynek i księdza Buchholza dom opieki nad osobami w podeszłym wieku. Siostra Cassilda została kierowniczką tego w 1935 roku wybudowanego ośrodka, który stał się również miejscem kształcenia dziewcząt w opiece i kuchni.

[[Category:Tematy|{{PAGENAME}}]]

[[Category:Osoby|{{PAGENAME}}]]

Alfons Maria Buchholz

2026-01-01T16:58:39Z

Neo: /* Zasługi dla miasta Lidzbarka */ dodane zdjęcia

'''Alfons Maria Buchholz''' (*18.12.1874 w Knopinie/de:Knopen, +1.7.1957 w Gerlachsheim, Badenia-Wirttembergia, RFN) był proboszczem parafii Św. Apostołów Piotra i Pawła w Lidzbarku Warmińskim.

Urodził się w rodzinie Pauliny Poetsch i Johanna Buchholza w Knopinie koło Dobrego Miasta. Po zdobyciu matury w 1895 studiował teologię w seminarium warmińskim w Braniewie. Święcenia kapłańskie otrzymał we Fromborku z rąk Biskupa Andreasa Thiela, którego referentem został po niewielu latach pobytu w Neuteich i Królewcu jako wikariusz. Po kilku latach w Elblągu i Kętrzynie został powołany na proboszcza fary lidzbarskiej w 1920 roku, gdzie pracował przez 17 lat.

27. maja 1937 po procesji na Boże Ciało i zamieszkach związanych z aresztowaniem katolickiej młodzieży niosącej chorągwie został on przesłuchiwany przez Gestapo wraz z wikariuszami Joannes Jordan, Walter Hippel i Hugo Szinczetzki. Skazany przez sąd w Królewcu spędził w Sztumie trzy lata w więzieniu po czym wydalony został z Prus Wschodnich. Pracował jako Kapelan Szpitalny we Wrocławiu. Po zakończeniu Drugiej Wojny został opiekunem w Domu Przepędzonych w Miltenberg w Bawarii.

== Zasługi dla miasta Lidzbarka ==

=== Zamek ===

[[Plik:Zamek Wysoki.jpg|200px|thumb|left|Główna część zamku]]
[[Plik:Plac na cmentarzu.jpg|100px|thumb|right|pomiędzy wzgórzem kalwarii a pietą]]

Jako współpracownik Biskupa starał się o renowację zamku (ówczas w posiadaniu biskupa). W tym celu założył w 1925 stowarzyszenie odbudowy zamku. Restauracja średniowiecznego wystroju trwała od 1928 do 1944 (do 1936 przez Karla Hauke). Założyciele stowarzyszenia zostali uwiecznieni w kapsule czasu w wierzy obronnej zamku. Okopano w tych latach częściowo zamek i usunięto drzewa i zarośla, wyremontowano przedzamcze i oddano jedno z jego skrzydeł do użytku jako schronisko dla wędrowców. Zamek zyskał nie tylko swój średniowieczny wygląd (wewnątrz i na zewnątrz) - szczególnie po przebudowie i dziesiątkach lat użytkowania jako dom dziecka - ale stał się on również w świadomości mieszkańców i urzędników cennym zabytkiem. Inne pomieszczenia zostały oddane do użytku dla katolickiego centrum pastoralno-kulturowego pod opieką księdza dr. Josepha Lettau. Po tyw. Wydarzeniach Lidzbarskich w 1939 (Boże Ciało) Akcja Katolicka i inne organizacje katolickie, które istniały od czasów tzw. Republiki Weimarskiej i stanowiły część demokracji Niemiec zostały zabronione i zamknięte.

=== Cmentarz ===

[[Plik:Pieta na cmentarzu.jpg|100px|thumb|right|Kaplica zdjęcia Jezusa z krzyża (pieta) na cmentarzu (część tamtejszej drogi krzyżowej)]]
[[Plik:"Kalwaria".jpg|100px|thumb|left|Stacja drogi krzyżowej na wgórzu]]

Na południe od kościoła Św. Apostołów Piotra i Pawła za nowym wówczas mostem Kopernika i na końcu ciągnącej się od tamtąd ulicy Copernicus-Straße założono w miejscu byłych ogrodów biskupich biskupa Krasickiego nowy cmentarz. Pomysłodawcą i inicjatorem tego ponad dwuhektarowego cmentarza w formie parku był również A. M. Buchholz. Oranżeria służyła jako dom pogrzebowy. Wybudowano die bramy, obwiedziono ogrodzeniem i zamówiono w Monachium u Drexlera drogę krzyżową, która prowadziła na wzgórze (Kalwaria) i z niej w dół przez kapliczkę z pietą do grobu na samym dole małęj doliny.

=== Dom Starców ===

[[Plik:DomStarcow.jpg|200px|thumb|left|budyek domu opieki z 1935 roku]]

Po drugiej stronie Łyny na południe od kościoła farnego stworzono z pomysłu Sióstr Katarzynek i księdza Buchholza dom opieki nad osobami w podeszłym wieku. Siostra Cassilda została kierowniczką tego w 1935 roku wybudowanego ośrodka, który stał się również miejscem kształcenia dziewcząt w opiece i kuchni.

[[Category:Tematy|{{PAGENAME}}]]

[[Category:Osoby|{{PAGENAME}}]]

Plik:"Kalwaria".jpg

2026-01-01T16:55:47Z

Neo: Przesłano własną pracę przy pomocy kreatora przesyłania

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|description={{pl|1=Stacja drogi krzyżowej na wgórzu}}
|date=2026-01-01
|source={{own}}
|author=[[User:Neo|Neo]]
|permission=
|other versions=
}}

=={{int:license-header}}==
{{self|cc-zero}}

This file was uploaded with the UploadWizard extension.

[[Kategoria:Uploaded with UploadWizard]]

Plik:Plac na cmentarzu.jpg

2026-01-01T16:55:47Z

Neo: Przesłano własną pracę przy pomocy kreatora przesyłania

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|description={{pl|1=pomiędzy wzgórzem kalwarii a pietą}}
|date=2026-01-01
|source={{own}}
|author=[[User:Neo|Neo]]
|permission=
|other versions=
}}

=={{int:license-header}}==
{{self|cc-zero}}

This file was uploaded with the UploadWizard extension.

[[Kategoria:Uploaded with UploadWizard]]

Lidzbarkie wafle

2025-12-31T17:11:13Z

Neo: Format

* 125g masła
* skórka cytryny
* 2-3 łyżki cukru waniliowego
* 1/4l kwaśnej śmietany
* 1/4l słodkiej śmietany
* szczypta soli
* 4 jajka
* 250g mąki

Miękkie masło i składniki aromatyczne ucierać tak długo aż powstanie jednolita gładka masa. Dodać śmietany i dobrze wymieszać. Na przemian dodawać jajka i mąkę.

Otrzymujemy jednolitą gęstą masę. Jeżeli wafle nie będą posypywane cukrem, należy dodać go (najlepiej puder) razem z masłem.

Wafle wypieka się w formie na rumiany kolor. Podaje się je posypane cukrem pudrem z konfiturami.

''Wafle po niemiecku oznaczać mogą wafle i gofry. Podejrzewam jednak, że chodzi tu o wafle.''

wg. Siostra M. Gudula: ''Aus der ermländischen Back- und Kochkunst'' w ''Ermlandbuch 1999''

Alfons Maria Buchholz

2025-12-31T17:10:13Z

Neo: korekta

'''Alfons Maria Buchholz''' (*18.12.1874 w Knopinie/de:Knopen, +1.7.1957 w Gerlachsheim, Badenia-Wirttembergia, RFN) był proboszczem parafii Św. Apostołów Piotra i Pawła w Lidzbarku Warmińskim.

Urodził się w rodzinie Pauliny Poetsch i Johanna Buchholza w Knopinie koło Dobrego Miasta. Po zdobyciu matury w 1895 studiował teologię w seminarium warmińskim w Braniewie. Święcenia kapłańskie otrzymał we Fromborku z rąk Biskupa Andreasa Thiela, którego referentem został po niewielu latach pobytu w Neuteich i Królewcu jako wikariusz. Po kilku latach w Elblągu i Kętrzynie został powołany na proboszcza fary lidzbarskiej w 1920 roku, gdzie pracował przez 17 lat.

27. maja 1937 po procesji na Boże Ciało i zamieszkach związanych z aresztowaniem katolickiej młodzieży niosącej chorągwie został on przesłuchiwany przez Gestapo wraz z wikariuszami Joannes Jordan, Walter Hippel i Hugo Szinczetzki. Skazany przez sąd w Królewcu spędził w Sztumie trzy lata w więzieniu po czym wydalony został z Prus Wschodnich. Pracował jako Kapelan Szpitalny we Wrocławiu. Po zakończeniu Drugiej Wojny został opiekunem w Domu Przepędzonych w Miltenberg w Bawarii.

== Zasługi dla miasta Lidzbarka ==

=== Zamek ===

[[Plik:Zamek Wysoki.jpg|200px|thumb|left|Główna część zamku]]

Jako współpracownik Biskupa starał się o renowację zamku (ówczas w posiadaniu biskupa). W tym celu założył w 1925 stowarzyszenie odbudowy zamku. Restauracja średniowiecznego wystroju trwała od 1928 do 1944 (do 1936 przez Karla Hauke). Założyciele stowarzyszenia zostali uwiecznieni w kapsule czasu w wierzy obronnej zamku. Okopano w tych latach częściowo zamek i usunięto drzewa i zarośla, wyremontowano przedzamcze i oddano jedno z jego skrzydeł do użytku jako schronisko dla wędrowców. Zamek zyskał nie tylko swój średniowieczny wygląd (wewnątrz i na zewnątrz) - szczególnie po przebudowie i dziesiątkach lat użytkowania jako dom dziecka - ale stał się on również w świadomości mieszkańców i urzędników cennym zabytkiem. Inne pomieszczenia zostały oddane do użytku dla katolickiego centrum pastoralno-kulturowego pod opieką księdza dr. Josepha Lettau. Po tyw. Wydarzeniach Lidzbarskich w 1939 (Boże Ciało) Akcja Katolicka i inne organizacje katolickie, które istniały od czasów tzw. Republiki Weimarskiej i stanowiły część demokracji Niemiec zostały zabronione i zamknięte.

=== Cmentarz ===

[[Plik:Pieta na cmentarzu.jpg|200px|thumb|right|Kaplica zdjęcia Jezusa z krzyża (pieta) na cmentarzu (część tamtejszej drogi krzyżowej)]]

Na południe od kościoła Św. Apostołów Piotra i Pawła za nowym wówczas mostem Kopernika i na końcu ciągnącej się od tamtąd ulicy Copernicus-Straße założono w miejscu byłych ogrodów biskupich biskupa Krasickiego nowy cmentarz. Pomysłodawcą i inicjatorem tego ponad dwuhektarowego cmentarza w formie parku był również A. M. Buchholz. Oranżeria służyła jako dom pogrzebowy. Wybudowano die bramy, obwiedziono ogrodzeniem i zamówiono w Monachium u Drexlera drogę krzyżową, która prowadziła na wzgórze (Kalwaria) i z niej w dół przez kapliczkę z pietą do grobu na samym dole małęj doliny.

=== Dom Starców ===

[[Plik:DomStarcow.jpg|200px|thumb|left|budyek domu opieki z 1935 roku]]

Po drugiej stronie Łyny na południe od kościoła farnego stworzono z pomysłu Sióstr Katarzynek i księdza Buchholza dom opieki nad osobami w podeszłym wieku. Siostra Cassilda została kierowniczką tego w 1935 roku wybudowanego ośrodka, który stał się również miejscem kształcenia dziewcząt w opiece i kuchni.

[[Category:Tematy|{{PAGENAME}}]]

[[Category:Osoby|{{PAGENAME}}]]

Alfons Maria Buchholz

2025-12-31T17:09:45Z

Neo: /* Zasługi dla miasta Lidzbarka */

'''Alfons Maria Buchholz''' (*18.12.1874 w Knopinie/de:Knopen, +1.7.1957 w Gerlachsheim, Badenia-Wirtembergia, RFN) był proboszczem parafii Św. Apostołów Piotra i Pawła w Lidzbarku Warmińskim.

Urodził się w rodzinie Pauliny Poetsch i Johanna Buchholza w Knopinie koło Dobrego Miasta. Po zdobyciu matury w 1895 studiował teologię w seminarium warmińskim w Braniewie. Święcenia kapłańskie otrzymał we Fromborku z rąk Biskupa Andreasa Thiela, którego referentem został po niewielu latach pobytu w Neuteich i Królewcu jako wikariusz. Po kilku latach w Elblągu i Kętrzynie został powołany na proboszcza fary lidzbarskiej w 1920 roku, gdzie pracował przez 17 lat.

27. maja 1937 po procesji na Boże Ciało i zamieszkach związanych z aresztowaniem katolickiej młodzieży niosącej chorągwie został on przesłuchiwany przez Gestapo wraz z wikariuszami Joannes Jordan, Walter Hippel i Hugo Szinczetzki. Skazany przez sąd w Królewcu spędził w Sztumie trzy lata w więzieniu po czym wydalony został z Prus Wschodnich. Pracował jako Kapelan Szpitalny we Wrocławiu. Po zakończeniu Drugiej Wojny został opiekunem w Domu Przepędzonych w Miltenberg w Bawarii.

== Zasługi dla miasta Lidzbarka ==

=== Zamek ===

[[Plik:Zamek Wysoki.jpg|200px|thumb|left|Główna część zamku]]

Jako współpracownik Biskupa starał się o renowację zamku (ówczas w posiadaniu biskupa). W tym celu założył w 1925 stowarzyszenie odbudowy zamku. Restauracja średniowiecznego wystroju trwała od 1928 do 1944 (do 1936 przez Karla Hauke). Założyciele stowarzyszenia zostali uwiecznieni w kapsule czasu w wierzy obronnej zamku. Okopano w tych latach częściowo zamek i usunięto drzewa i zarośla, wyremontowano przedzamcze i oddano jedno z jego skrzydeł do użytku jako schronisko dla wędrowców. Zamek zyskał nie tylko swój średniowieczny wygląd (wewnątrz i na zewnątrz) - szczególnie po przebudowie i dziesiątkach lat użytkowania jako dom dziecka - ale stał się on również w świadomości mieszkańców i urzędników cennym zabytkiem. Inne pomieszczenia zostały oddane do użytku dla katolickiego centrum pastoralno-kulturowego pod opieką księdza dr. Josepha Lettau. Po tyw. Wydarzeniach Lidzbarskich w 1939 (Boże Ciało) Akcja Katolicka i inne organizacje katolickie, które istniały od czasów tzw. Republiki Weimarskiej i stanowiły część demokracji Niemiec zostały zabronione i zamknięte.

=== Cmentarz ===

[[Plik:Pieta na cmentarzu.jpg|200px|thumb|right|Kaplica zdjęcia Jezusa z krzyża (pieta) na cmentarzu (część tamtejszej drogi krzyżowej)]]

Na południe od kościoła Św. Apostołów Piotra i Pawła za nowym wówczas mostem Kopernika i na końcu ciągnącej się od tamtąd ulicy Copernicus-Straße założono w miejscu byłych ogrodów biskupich biskupa Krasickiego nowy cmentarz. Pomysłodawcą i inicjatorem tego ponad dwuhektarowego cmentarza w formie parku był również A. M. Buchholz. Oranżeria służyła jako dom pogrzebowy. Wybudowano die bramy, obwiedziono ogrodzeniem i zamówiono w Monachium u Drexlera drogę krzyżową, która prowadziła na wzgórze (Kalwaria) i z niej w dół przez kapliczkę z pietą do grobu na samym dole małęj doliny.

=== Dom Starców ===

[[Plik:DomStarcow.jpg|200px|thumb|left|budyek domu opieki z 1935 roku]]

Po drugiej stronie Łyny na południe od kościoła farnego stworzono z pomysłu Sióstr Katarzynek i księdza Buchholza dom opieki nad osobami w podeszłym wieku. Siostra Cassilda została kierowniczką tego w 1935 roku wybudowanego ośrodka, który stał się również miejscem kształcenia dziewcząt w opiece i kuchni.

[[Category:Tematy|{{PAGENAME}}]]

[[Category:Osoby|{{PAGENAME}}]]

Alfons Maria Buchholz

2025-12-31T17:02:01Z

Neo: /* Zasługi dla miasta Lidzbarka */

'''Alfons Maria Buchholz''' (*18.12.1874 w Knopinie/de:Knopen, +1.7.1957 w Gerlachsheim, Badenia-Wirtembergia, RFN) był proboszczem parafii Św. Apostołów Piotra i Pawła w Lidzbarku Warmińskim.

Urodził się w rodzinie Pauliny Poetsch i Johanna Buchholza w Knopinie koło Dobrego Miasta. Po zdobyciu matury w 1895 studiował teologię w seminarium warmińskim w Braniewie. Święcenia kapłańskie otrzymał we Fromborku z rąk Biskupa Andreasa Thiela, którego referentem został po niewielu latach pobytu w Neuteich i Królewcu jako wikariusz. Po kilku latach w Elblągu i Kętrzynie został powołany na proboszcza fary lidzbarskiej w 1920 roku, gdzie pracował przez 17 lat.

27. maja 1937 po procesji na Boże Ciało i zamieszkach związanych z aresztowaniem katolickiej młodzieży niosącej chorągwie został on przesłuchiwany przez Gestapo wraz z wikariuszami Joannes Jordan, Walter Hippel i Hugo Szinczetzki. Skazany przez sąd w Królewcu spędził w Sztumie trzy lata w więzieniu po czym wydalony został z Prus Wschodnich. Pracował jako Kapelan Szpitalny we Wrocławiu. Po zakończeniu Drugiej Wojny został opiekunem w Domu Przepędzonych w Miltenberg w Bawarii.

== Zasługi dla miasta Lidzbarka ==

=== Zamek ===

[[Plik:Zamek Wysoki.jpg|200px|thumb|left|Główna część zamku]]

Jako współpracownik Biskupa starał się o renowację zamku (ówczas w posiadaniu biskupa). W tym celu założył w 1925 stowarzyszenie odbudowy zamku. Restauracja średniowiecznego wystroju trwała od 1928 do 1944 (do 1936 przez Karla Hauke). Założyciele stowarzyszenia zostali uwiecznieni w kapsule czasu w wierzy obronnej zamku. Okopano w tych latach częściowo zamek i usunięto drzewa i zarośla, wyremontowano przedzamcze i oddano jedno z jego skrzydeł do użytku jako schronisko dla wędrowców. Zamek zyskał nie tylko swój średniowieczny wygląd (wewnątrz i na zewnątrz) - szczególnie po przebudowie i dziesiątkach lat użytkowania jako dom dziecka - ale stał się on również w świadomości mieszkańców i urzędników cennym zabytkiem. Inne pomieszczenia zostały oddane do użytku dla katolickiego centrum pastoralno-kulturowego pod opieką księdza dr. Josepha Lettau. Po tyw. Wydarzeniach Lidzbarskich w 1939 (Boże Ciało) Akcja Katolicka i inne organizacje katolickie, które istniały od czasów tzw. Republiki Weimarskiej i stanowiły część demokracji Niemiec zostały zabronione i zamknięte.

=== Cmentarz ===

[[Plik:Pieta na cmentarzu.jpg|200px|thumb|left|Kaplica zdjęcia Jezusa z krzyża (pieta) na cmentarzu (część tamtejszej drogi krzyżowej)]]

Na południe od kościoła Św. Apostołów Piotra i Pawła za nowym wówczas mostem Kopernika i na końcu ciągnącej się od tamtąd ulicy Copernicus-Straße założono w miejscu byłych ogrodów biskupich biskupa Krasickiego nowy cmentarz. Pomysłodawcą i inicjatorem tego ponad dwuhektarowego cmentarza w formie parku był również A. M. Buchholz. Oranżeria służyła jako dom pogrzebowy. Wybudowano die bramy, obwiedziono ogrodzeniem i zamówiono w Monachium u Drexlera drogę krzyżową, która prowadziła na wzgórze (Kalwaria) i z niej w dół przez kapliczkę z pietą do grobu na samym dole małęj doliny.

=== Dom Starców ===

[[Plik:DomStarcow.jpg|200px|thumb|right|budyek domu opieki z 1935 roku]]

Po drugiej stronie Łyny na południe od kościoła farnego stworzono z pomysłu Sióstr Katarzynek i księdza Buchholza dom opieki nad osobami w podeszłym wieku. Siostra Cassilda została kierowniczką tego w 1935 roku wybudowanego ośrodka, który stał się również miejscem kształcenia dziewcząt w opiece i kuchni.

[[Category:Tematy|{{PAGENAME}}]]

[[Category:Osoby|{{PAGENAME}}]]

Alfons Maria Buchholz

2025-12-31T17:01:34Z

Neo: zdjęcie zamku wysokiego

'''Alfons Maria Buchholz''' (*18.12.1874 w Knopinie/de:Knopen, +1.7.1957 w Gerlachsheim, Badenia-Wirtembergia, RFN) był proboszczem parafii Św. Apostołów Piotra i Pawła w Lidzbarku Warmińskim.

Urodził się w rodzinie Pauliny Poetsch i Johanna Buchholza w Knopinie koło Dobrego Miasta. Po zdobyciu matury w 1895 studiował teologię w seminarium warmińskim w Braniewie. Święcenia kapłańskie otrzymał we Fromborku z rąk Biskupa Andreasa Thiela, którego referentem został po niewielu latach pobytu w Neuteich i Królewcu jako wikariusz. Po kilku latach w Elblągu i Kętrzynie został powołany na proboszcza fary lidzbarskiej w 1920 roku, gdzie pracował przez 17 lat.

27. maja 1937 po procesji na Boże Ciało i zamieszkach związanych z aresztowaniem katolickiej młodzieży niosącej chorągwie został on przesłuchiwany przez Gestapo wraz z wikariuszami Joannes Jordan, Walter Hippel i Hugo Szinczetzki. Skazany przez sąd w Królewcu spędził w Sztumie trzy lata w więzieniu po czym wydalony został z Prus Wschodnich. Pracował jako Kapelan Szpitalny we Wrocławiu. Po zakończeniu Drugiej Wojny został opiekunem w Domu Przepędzonych w Miltenberg w Bawarii.

== Zasługi dla miasta Lidzbarka ==

=== Zamek ===

Jako współpracownik Biskupa starał się o renowację zamku (ówczas w posiadaniu biskupa). W tym celu założył w 1925 stowarzyszenie odbudowy zamku. Restauracja średniowiecznego wystroju trwała od 1928 do 1944 (do 1936 przez Karla Hauke). Założyciele stowarzyszenia zostali uwiecznieni w kapsule czasu w wierzy obronnej zamku. Okopano w tych latach częściowo zamek i usunięto drzewa i zarośla, wyremontowano przedzamcze i oddano jedno z jego skrzydeł do użytku jako schronisko dla wędrowców. Zamek zyskał nie tylko swój średniowieczny wygląd (wewnątrz i na zewnątrz) - szczególnie po przebudowie i dziesiątkach lat użytkowania jako dom dziecka - ale stał się on również w świadomości mieszkańców i urzędników cennym zabytkiem. Inne pomieszczenia zostały oddane do użytku dla katolickiego centrum pastoralno-kulturowego pod opieką księdza dr. Josepha Lettau. Po tyw. Wydarzeniach Lidzbarskich w 1939 (Boże Ciało) Akcja Katolicka i inne organizacje katolickie, które istniały od czasów tzw. Republiki Weimarskiej i stanowiły część demokracji Niemiec zostały zabronione i zamknięte.

=== Cmentarz ===

[[Plik:Pieta na cmentarzu.jpg|200px|thumb|left|Kaplica zdjęcia Jezusa z krzyża (pieta) na cmentarzu (część tamtejszej drogi krzyżowej)]]

[[Plik:Zamek Wysoki.jpg|200px|thumb|left|Główna część zamku]]

Na południe od kościoła Św. Apostołów Piotra i Pawła za nowym wówczas mostem Kopernika i na końcu ciągnącej się od tamtąd ulicy Copernicus-Straße założono w miejscu byłych ogrodów biskupich biskupa Krasickiego nowy cmentarz. Pomysłodawcą i inicjatorem tego ponad dwuhektarowego cmentarza w formie parku był również A. M. Buchholz. Oranżeria służyła jako dom pogrzebowy. Wybudowano die bramy, obwiedziono ogrodzeniem i zamówiono w Monachium u Drexlera drogę krzyżową, która prowadziła na wzgórze (Kalwaria) i z niej w dół przez kapliczkę z pietą do grobu na samym dole małęj doliny.

=== Dom Starców ===

[[Plik:DomStarcow.jpg|200px|thumb|right|budyek domu opieki z 1935 roku]]

Po drugiej stronie Łyny na południe od kościoła farnego stworzono z pomysłu Sióstr Katarzynek i księdza Buchholza dom opieki nad osobami w podeszłym wieku. Siostra Cassilda została kierowniczką tego w 1935 roku wybudowanego ośrodka, który stał się również miejscem kształcenia dziewcząt w opiece i kuchni.

[[Category:Tematy|{{PAGENAME}}]]

[[Category:Osoby|{{PAGENAME}}]]

Plik:Zamek Wysoki.jpg

2025-12-31T17:00:21Z

Neo: Neo przesłał nową wersję Plik:Zamek Wysoki.jpg

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|description={{pl|1=Główna część zamku}}
|date=2008-08-10 09:39:46
|source={{own}}
|author=[[User:Neo|Neo]]
|permission=
|other versions=
}}
{{Location|54.125078|20.582423|heading:0}}

=={{int:license-header}}==
{{self|cc-zero}}

This file was uploaded with the UploadWizard extension.

[[Kategoria:Uploaded with UploadWizard]]

Plik:Zamek Wysoki.jpg

2025-12-31T16:56:53Z

Neo: Przesłano własną pracę przy pomocy kreatora przesyłania

Lidzbarkie wafle

2025-12-31T16:33:01Z

Neo: korekta

125g masła
skórka cytryny
2-3 łyżki cukru waniliowego
1/4l kwaśnej śmietany
1/4l słodkiej śmietany
szczypta soli
4 jajka
250g mąki
Miękkie masło i składniki aromatyczne ucierać tak długo aż powstanie jednolita gładka masa. Dodać śmietany i dobrze wymieszać. Na przemian dodawać jajka i mąkę. Otrzymujemy jednolitą gęstą masę. Jeżeli wafle nie będą posypywane cukrem, należy dodać go (najlepiej puder) razem z masłem. Wafle wypieka się w formie na rumiany kolor. Podaje się je posypane cukrem pudrem z konfiturami.

''Wafle po niemiecku oznaczać mogą wafle i gofry. Podejrzewam jednak, że chodzi tu o wafle.''

wg. Siostra M. Gudula: ''Aus der ermländischen Back- und Kochkunst'' w ''Ermlandbuch 1999''