Lidzbark.org - Wkład użytkownika [pl]

XXw

2008-08-20T15:18:45Z

Kijek: /* Wspomnienia stycznia 1945 */

{{Chronologia|
* 1906 - otwarcie linii kolejowej do Bisztynka/Sątop
* 1908 - otwarcie linii kolejowej do Ornety
* 1916 - otwarcie linii kolejowej do Bartoszyc
* 28.08.1914 - Pożar starego młynu (pojerzany o podpalenie rosjanin roztrzelany nad Symsarną "Totenbruch")
* 30.08.-03.09.1914 - Wojska rosyjskie zajmują Lidzbark
* 11.1914 - Wojska rosyjskie ponownie zajmują Lidzbark
* 1914-1919 - Przy Lidzbarku istnieje obóz jeniecki i powstaje cmentarz zwany rumuńskim
* 27.05.1937 - Napaść nazistów na lidzbarską młodzież podczas procesji Bożego Ciała i protest katolików (Wojna Różańcowa)
* 19.06.1929 - Pogrzeb mistrza świata lotnictwa szybowcowego Ferdynanda Schulza na lidzbarskim cmentarzu leśnym
* 31.1.1945 - Armia Radziecka zajmuje Lidzbark
* * 02.02.1945 - Sowieci rozstrzelali w refektarzu klasztora Sióstr Katarzynek Siostry: M. Gebharda Schröter i M. Sabinella Angrick
}}

== Wspomnienia stycznia 1945 ==

W mieszkaniu pani Liedtke zakwaterowano dwie rodziny, które uciekając przed armią radziecką nie mogły udać się dalej na zachód ponieważ drogi w kierunku Ornety były przepełnione. Część uciekających wracała, bo wiedziała, że ich ucieczka nie ma sensu. W nocy z 30 na 31 stycznia nikt nie opuszczał mieszkania: lidzbarski rynek za zwyczaj pełen życia był ciemny i pusty. W środku nocy nastąpiły dwie potężne eksplozje, tak że aż tynk się ze ścian sypał: to radziecka artyleria strzela bez celu i opamiętania trafiając jednocześnie w "Centralhotel" - największy skład alkoholu w mieście.

Następnego dnia o 5.30 w centrum miasta pojawili się pierwsi żołnierze. Chodzili po domach krzycząc: "Uhri, Uhri, Ring, Ring!" ("Zegarki, zegarki, pierścionki, pierścionki!") Trzech z nich dotarło do piwnicy, w której tę noc spędziła pani Liedtke z mieszkańcami domu. Twarze mongolskie wywołały już od pierwszego momentu strach u bezbronnych kobiet. (Najważniejsze o radzieckich żołnierzach już wtedy wiedziano - że mają tylko trzy cele: zwycięstwo, rabunek i gwałt.) Pracująca w tym domu dziewczyna z Ukrainy - Vera - wstawiła się za mieszkańcami domu. Powiedziała szczerze, że czuła się u nich dobrze i są to dobrzy ludzie. Wiedziała, że za najmniejszą skargę grozi im okrutne męczeństwo. Za to świadectwo podarowano im nie tylko życie: Rosjanie pili, śpiewali i tańczyli z ich rodziną, podczas gdy inni mieszkańcy przez dwa następne dni ukrywali kobiety, dziewczęta i resztki jedzenia przed wrogiem - płacąc za to nieraz życiem... W poszukiwaniu ukrytych bogactw Rosjanie niszczyli wszystkie możliwe przedmioty: rozrywali nawet pierzyny i wyrywali deski z podłóg.

Rodzina Liedtke postanowiła opuścić swój dom w centrum miasta i udać się do żłobka Sióstr Katarzynek. Zanim tam dotarli napotkali grupę sowietów. Ci kazali stanąć im twarzą do ściany, po czym odbezpieczali karabiny. Kobiety sięgały wzajemnie po ręce, żegnając się po cichu z najbliższymi i własnym życiem. Po paru sekundach żołnierze opuszczali broń i śmiali się z drżących ze strachu i zimna cywilów. Takie sytuacje można było napotkać na rogu każdej ulicy. Dotarłszy do owego żłobka żadna z kobiet nie miała szans uniknięcia przemocy wobec takiej liczby "wyzwolicieli". Siostry zakonne próbowały dodać otuchy odmawiając na głos różaniec. Pani Liedtke skryła się pod stołem, przy którym siedziały siostry. Dzięki temu jako jedna z niewielu nie zaznała krzywdy.

Kolejną noc jej rodzina spędziła we własnym mieszkaniu. Ukrainka była dla Rosjan nieocenionym dobrem: znała oba języki i Lidzbark. Zabierano ją zatem na wyprawy rabunkowe, gdzie musiała tłumaczyć żądania żołnierzy. 4. lutego wróciła bardzo zasmucona do mieszkania państwa Liedtke. Pytana o powód wyznała: "Rosyjski żołnierz zły, chce podpalić dziś wieczór całe miasto."

Tego samego wieczoru siedząc w ciemnościach (elektrownia była już zniszczona) rodzina pani Gisela ujrzała za oknem jasny płomień. Hotel Perk znajdujący się w pobliżu stanął nagle w płomieniach. Parę godzin później miasto płonęło już w różnych miejscach. Stare budynki przy ulicy Neustadt (najstarsza cześć ówczesnego Lidzbarka) spłonęły najszybciej. Eksplozje pojemników z benzyną i spirytusem w drogeriach i aptekach całą noc przerywały odgłosy palących się i zapadających domów oraz krzyków cierpiących pogorzelców. "Tego strasznego i okropnego wspomnienia, jakie pozostawiło we mnie to płonące miasto, nigdy nie zapomnę."

wg. ''Gisela Liedtke'': '''Die letzten Tage in Heilsberg''' w ''Heimatbrief für den Kreis Heilsberg'' Nr. 1/1992

<hr>

<center>[[XIXw|<<< XIX w.]] | '''XX w.''' | [[XXIw|XXI w. >>>]]</center>

[[Category:Chronologia|{{PAGENAME}}]]

XVIIIw

2008-08-20T15:17:46Z

Kijek:

{{Chronologia|
* 1703-4 - Karol XII. zamieszkuje w zimie podczas Wojny Północnej lidzbarski zamek. (Opuszczjąc go zabiera 12 wozów z obrazami biskupów warmińskich, biblioteką zamkową i innymi kosztownościami)
* 1705 - Szwedzi niszczą pałac letni i ogród biskupi
* 1709-10 - W lidbarku panuje dżuma
* 1756 - Podczas Wojny Siedmioletnej wojska rosyjskie zajmują zamek lidzbarski
* 15.09.1772 - Wojska pruskie zajmują lidzbark. Powstaje powiat lidzbarski (Lidzbark, Jeziorany, Reszel, Braniewo i Olsztyn)
* 1795 - Ostatni książe-biskup warmiński Krasicki zostaje przniesiony na katedrę gnieźnieńską i opuszcza Lidzbark. Jego następca przenosi rezydencję z Lidzbarka do Olsztyna).
}}

<hr>

<center>[[XVIIw|<<< XVII w.]] | '''XVIII w.''' | [[XIXw|XIX w. >>>]]</center>

[[Category:Chronologia|{{PAGENAME}}]]

XVIIw

2008-08-20T15:17:11Z

Kijek:

{{Chronologia|
* 1612 - Książe Jan Zygmund z Brandenburgii gości wielokrotnie na lidzbarskim zamku
* 1626 - Lidzbark broni się przed wojskami Gustawa Adolfa (o następstwo na tronie)
* 1698 - Po pożarze wieżę lidzbarskiego kościoła farnego wieńczy dach kopulasty
}}

<hr>

<center>[[XVIw|<<< XVI w.]] | '''XVII w.''' | [[XVIIIw|XVIII w. >>>]]</center>

[[Category:Chronologia|{{PAGENAME}}]]

XVIw

2008-08-20T15:16:45Z

Kijek:

{{Chronologia|
* 1506-1512 - Mikołaj Kopernik (siotrzeniec biskupa Watzenrode, a po jego śmierci zarządca biskupstwa) mieszka na lidzbarskim zamku
* 1519 - Urodził się w Lidzbarku humanista, poeta i kronikarz Eustachy z Knobelsdorf
* 1520 - Wielki Mistrz zakonu krzyżackiego oblega Lidzbark
* 1522 - Wielki pożar w Lidzbarku
* 1526-37 - Marcin von Oesterreich pisze kronikę miejską lidzbarka
* 1528 - Odbudowano ratusz
* 1532 - Odbudowano zniszczone mury miejskie (część północna)
* 1551 - Biskup Stanisław Hozjusz tworzy w Lidzbarku szkołę wyższą (istnieje do 1579)
* 1586 - W Lidzbarku powstaje klasztor (warmińskich) sióstr św. Katarzyny
}}

<hr>

<center>[[XVw|<<< XV w.]] | '''XVI w.''' | [[XVIIw|XVII w. >>>]]</center>

[[Category:Chronologia|{{PAGENAME}}]]

XVw

2008-08-20T15:15:55Z

Kijek:

{{Chronologia|
* 1401 - Biskup Henryk III. Sorbom rozbudowuje zamek: tworzy fosę i mury obronne
* 15.01.1401 - Syn lidzbarskiego piekarza Wicharda zostaje wybrany na biskupa warmińskiego
* 1411-13 - Wielki Mistrz zakonu krzyżackiego zamieszkuje lidzbarski zamek
* 1442 - Pożar w lidzbaskim zamku
* 1454 - Lidzbark przystępuje do Związku Miast Pruskich
* 1461 - Biskup Paweł z Legendorf wykupuje od zacieżnych (czechów) zamek lidzbarski
* 23.04.1497 - Wielki pożar w Lidzbarku: kościół odbudowano w stylu halowym
}}

<hr>

<center>[[XIVw|<<< XV w.]] | '''XV w.''' | [[XVIw|XVI w. >>>]]</center>

[[Category:Chronologia|{{PAGENAME}}]]

XIVw

2008-08-20T15:15:22Z

Kijek: /* Życie w nowo powstałym mieście */

{{Chronologia|
* 12.08.1308 - Nadanie praw miejskich przez biskupa Eberharda z Nysy (na prawe kulmińskim)
* 1311 - Lidzbarczanie bronią miasta przed litewskim księciem Witem
* ok 1320 - Lidzbark otrzymuje herb miejski (baranek z pastorałem na zielowyn wzgórzu z niebieskim tłem)
* 1350 - Biskup Jan z Miśni rozpoczyna budowę zamku murowanego i przenosi rezydencję biskupów warmińskich do Lidzbarka (gdzie pozostaje do 1795)
* 1357 - Zakończenie budowy murów miejskich (powstaje Wysoka Brama)
* 1360 - Lidzbark posiada wodociąg doprowadzający wodę z pobliskiego wgórza Eckharta przez most zwany rurowym
* ok. 1390 Budowa kościoła farny św. apostołów Piotra i Pawła zostaje zakończona (trójnawowy bez apsydy)
}}

== Akt lokacji miasta Lidzbarka Warmińskiego 12.08.1308 ==

12.08.1308 Frombork.

''In nomine Domini amen Nos Johannes dei gracia Episcopus Warmiensis, Scire volumus, vniueros ad quos presens scriptum peruenerit, Quod ob certas causas infrascriptas , de consensu venerabilis Capituli nostri, litteras super fundacione et locatione Ciuitatis nostre Heilsberg confectas, per Wilkonem scultetum ibidem nobis propter hoc traditas, et assignatas, destrui, et presentes fieri mandauimus, ad memoriam futurorum quarum tenor est.''

''In nomine Domini amen Ad perpetuam rei memoriam nouerint vniuersi, presentem paginam inspecturi, Quod Nos Eberhardus dei gracia Warmiensis Ecclesie Episcopus, nostri Capituli communi accedente consilio, et consensu, pro profectu et vtilis statu nostre Eccliesie, ut crescat, et per continua proficiat incrementa, cupientes salubriter prouidere, fidemque katholicam per locactionem fidelium ampliari, discreto viro Johannj de Colonia suisque heredibus, ac legittimis successoribus, Centum quadraginta Manos in Heilsberg, ex utraque parte fluuij Alne prout ipsos sibi mensurari fecimus, cum omni vtilitate et vsufructu, exceptis lucis terre, auro videlicet et argento, et quolibet metallo, pro Ciuitate ibidem facienda, Jure Culmensi perpetuo contulimus possidendos, Excipimus tamen ab hijs mansis Sex mansos, in dotem Ecclesie parochialis assignatos, necnon vnum pro fundo Ciuitatis, Curjis et Ortis et viginti Mansos pro pascuis Ciuitatis, Quos Mansos Incolis Ciuitatis omnino liberos conferimus et donamus, Habebit nihilominus idem Jo. ac sui legitimi successores, racione locacionis, de Centum, et Trdecim Mansis, decimum mansum omnino liberum, reddens censum de reliquis sub hac forma, Damns cnim Ciuitati et ipsius incolis, a festo Beau Martini per vnius annj decursum, a solucione census omnimodam libertatem, proxime nunc venturo, anno vero secundo completo, in eodem festo (medium) fertonem, In tercio in dicto termino vnum fertonem, Quarto similiter reuoluto, de quolibet Manso, in festo prenótato mediam marcam denariorum vsualium, (et sic deinceps singulis annis, census nomine nobis soluant, Sic quod huiusmodi census mediam marcam denariorum vsualium) quomodolibet non transcendat, Hoc adiecto, quod de qualibet area integra intra septa Ciuitatis pro Curijs deputata, in recognicionem dominij et Juris Culmensis sex Culmcnses denarios eciam annis singulis nobis soluent, Sane cum perutile sit modum locacionis lucidius explicare, Johanni locatori predicto suisque legittimis successoribus perpetuo conferimus Judicia minora, quatuor solidos non excedencia, et terciam (partem), maioris Judicij tam de Theutonicis quam Pruthenis, sic tamen, quod excessus et forefacta pruthenorum, nostre Ecclesie Aduocatus judicet, et nichilominus idem Jo. et sui lgittimi successores, tercium denarium inde tollant medietalemque nostri molendinj sub Castro siti, eciani si in alium locum transpositum fuerit, ita, ut tam ad presens, quam in posterum, in edificando, reedificando, emendando, et omnia que ad Molendinum spectant, per dimidium impendant, et omnem vsufructum per dimidium molendino percipiant de eodem. ''

[[Grafika:CapitelumWarmiensis.png|left|thumb|200px||Pieczęć kapituły warmińskiej]]

[[Grafika:EberhardusEpiscopus.png|right|thumb|200px||Pieczęć biskupa Eberharda z Nysy]]

''Et ut argumento rei pateat manifesto, quod nos predictam Ciuitatem Heilsberg, et incolas ipsius, omni prosequi volumus cum affectu, eidem Ciuitati forum liberum, in die Sabbati habendum Et de Maccellis Carnium, panis, pellificum, Sutorum, Institorum, Camerarum et omnium vtilitatum, quas inibi facere poterint, pro emendacione Ciuitatis terciam partem donamus, data secunda locatori, et nobis, et Ecclesie nostre terciam reseruamus Excepta duntaxat Stuba Balneari, quam Jo. ac suis heredibus libere concedimus, et donamus, Insuper concedimus quod Ciues Ciuitatis eiusdem tantum pro suis mensis in aqua Alna prout ipsorum limites, et granicie protenduntur, et in lacu, qui wlgariter Ridos dicitur, piscandi liberam habeant facultatem, Et ut hec nostra collacio ac locacio, pro vtilitate Ecclesie nostre warmiensis facta, firma et inuiolabilis perseueret, presenten super hoc literam conscribi, et nostro, ас nostri Sigillo Capituli fecimus roborari, Testes vero huius sunt dominj Heinricus prepositus Hermannus decanus, Heinricus Custos Bertholdus Scolasticus, Petrus in Redyno, Jordanus in Kirsburg, Jo. in Hollandia plebani Canonici Ecclesie Warmiensis, necnon dominj Jo. in Brunsberg, Petrus in frowemburg, Heynemannus in Heilsberg plebani, Otto de Russen Her. Scriptor, Theodericus venter Conradus de Borow Arnoldus de Nisa, Wilhelmus Scultetus in Wormedith, et alij quamplurimi fidedigni. Datum in Ecclesia nostra kathedrali Anno domini MCCC VIII. secundo Idus Augusti Indiccione sexta.''

wg. Carl Peter Woelky, Johann Martin Saage, Historischer Verein für Ermland (wyd.): Codex diplomaticus Warmiensis, oder, Regesten und Urkunden zur Geschichte ... tom 3,

=== Po Polsku ===

W Imię Pańskie, Amen. Niech ci wszyscy, do których dotrze to pismo, przyjmą do wiadomości, że my, Eberhard, z bożej łaski biskup kościoła warmińskiego za radą i powszechną zgodą naszej kapituły, pragnąc skutecznie zapewnić naszemu kościołowi rozwój i pomyślność, aby wzrastał i stale przynosił owoce, w celu rozkrzewienia wiary katolickiej przez nadzielanie naszych wiernych ziemią, nadaliśmy roztropnemu mężowi Janowi z Kolonii, jego dziedzicom i prawnym następcom 140 łanów w Lidzbarku, po obu stronach rzeki Łyny, tak jak sami poleciliśmy mu je wymierzyć. Otrzymał je w pełne używanie razem ze wszystkimi płynącymi zeń korzyściami i przychodami, oprócz bogactw mineralnych ziemi: złota, srebra i wszelkich metali. Nadaliśmy na wieczne posiadanie, na prawie chełmińskim, w celu założenia tam miasta. Z tego areału wyłączyliśmy 6 łanów na uposażenie kościoła parafialnego, 1 łan pod zabudowę i na ogrody dla mieszczan. Ponadto dajemy jako zupełnie wolne od świadczeń 20 łanów z przeznaczeniem ich na pastwiska miejskie. Z pozostałych 113 łanów wymieniony Jan i jego prawni następcy wezmą z tytułu lokacji miasta co dziesiąty łan jako zupełnie wolny od obciążeń. Z pozostałych należy uiścić czynsz według następujących zasad:

Przez jeden najbliższy rok poczynając od dnia św. Marcina (11. XI) miasto i jego mieszkańcy będą wolni od płacenia czynszu, po upływie roku drugiego wpłacą od łanu po pół wiardunku, po upływie trzeciego roku wpłacą po wiardunku, potem zaś tj. po upływie czwartego roku i wszystkich następnych uiszczą po pół grzywny obiegowej monety od łanu i nie więcej. Ponadto od każdej całej parceli przeznaczonej pod zabudowę domów w obrębie obwarowań miejskich każdy z posiadaczy co roku wniesie opłatę w wysokości 6 denarów chełmińskich tytułem uznania władzy zwierzchniej biskupa i prawa chełmińskiego. Uważamy za sprawę konieczną bliżej określić pewne dalsze okoliczności związane z lokowanym miastem.

Mianowicie wymieniony Jan i jego prawni następcy otrzymują na stałe opłaty pobierane w ramach sprawowania tzw. sądów mniejszych, gdzie przedmiot sporu oszacowany jest do 4 solidów, wezmą też trzecią część opłat od sądów większych sprawowanych nad ludnością tak niemiecką jak i pruską. Występki popełnione przez ludność pruską będzie sądził wójt naszego kościoła, ale i w tym przypadku Jan i jego następcy wezmą trzecią część opłat sądowych. Do niego i jego następców należy też połowa młynu przyzamkowego, nawet wtedy gdyby ten młyn został usytuowany na innym miejscu, z tym jednakże zastrzeżeniem, że biorąc połowę dochodów z młyna, pokryją też w połowie wszelkie koszta jego budowy, naprawy czy modernizacji.

Pragnąc temuż miastu Lidzbarkowi i jego mieszkańcom okazać dowody naszej szczególnej sympatii, pozwalamy na swobodne odbywanie targów w każdą sobotę. Od jatek mięsnych, a także od wszelkich urządzonych w mieście punktów sprzedaży chleba, skór, wyrobów szewskich, galanterii, itp. pobierane podatki będą dzielona na trzy równe części, z których pierwszą przeznaczamy na potrzeby miasta, drugą podzieli z nami zasadźca miasta, trzecią zaś zastrzegamy dla naszego kościoła. Wyjątek stanowi łaźnia miejska, którą w całości przekazujemy i darowujemy na bezpłatne posiadanie Janowi i jego spadkobiercom. Mieszkańcy miasta na użytek własnego stołu mogą łowić ryby w rzece Łynie w obrębie posesji miejskich, a także w jeziorze zwanym popularnie Ridos. (Wielochowskie)

Aby to nasze nadanie i lokacja przedsięwzięte dla pożytku naszego kościoła zachowało niewzruszoną moc, poleciliśmy je spisać w tym oto dokumencie i uwierzytelnić je przez zamieszczenie pieczęci naszej i kapituły naszej.

Świadkami wydarzenia byli: pan Henryk prepozyt kapituły fromborskiej, Herman dziekan, Henryk kustosz, Bertold scholastyk, ponadto trzej kanonicy tejże kapituły: Piotr zarazem proboszcz Radzynia, Jordan proboszcz Dzierzgonia, Jan proboszcz Pasłęka, ponadto Jan proboszcz Braniewa, Piotr proboszcz Fromborka, Heinemann proboszcz Lidzbarka, a także Otto z Rusi, pisarz Hieronim, Teodor Wenter, Konrad z Borowa, Arnold z Nysy, sołtys ornecki Wilhelm i wielu innych wiarygodnych świadków.

Dan przy naszym kościele katedralnym Roku Pańskiego 1308 dnia 12 sierpnia.

'''Tłumaczenie w/g prof. dr. Alojzego Szorca.'''

=== Najważnejsze i najciekawsze... ===

* Na założenie miasta Biskup przekazuje '''140 łanów''' (de. Hufen; 1 Hufe = ok. 16,7 ha.) na prawo i lewo rzeki Łyny na '''prawie chełmińskim'''. (Należy do nich obszar miasta, las miejski nad Symsarną tzw. "Serpentyny" oraz pola uprawne koło Wielochowa i Markajm.)
* Lokator (zasadźca) '''Jan z Kolonii''' koło Brygi na Śwlązku (de ''Johannes von Köln bei Brieg'') miasta może czerpać wszelkie kożyści - poza wydobywaniem metali.
* Na '''obszar miasta''' wyznaczony został '''jeden łan'''! (Na uposarzenie kościoła parafialnego Św. Apostołów Piotra i Pawła - tzw. beneficja - 6 łanów.)
* Ze stu łanów miasto opłacić miało co roku '''czynsz w dniu św. Marcina''' (11. listopad). A za teren zabudowany '''trybut dla biskupa'''.
* Jan i jego potomkowie otrzymują '''prawo do sądownictwa nad ludnością pruską i niemiecką''' (jeżeli szacowana wartośc sporu jest niska) oraz otrzymują od każdej sprawy sądowej 1/3 opłat.
* Jan z Kolonii otrzymuje też '''połowę młynu''' (druga należy do biskupa). '''Łaźnię miejską''' otrzymuje bezpłatnie. (Ta istnieje w Lidzbarku do XVIII. w.)
* Miasto otrzymuje prawo do rynku w każdą '''sobotę'''. Podatki pobierane od handlu i rzemiosła dzielone są na trzy części: miejską, kościelną i zasadźczą (, którą ten dzieli z biskupem). (Jatki otaczały ratusz, chociaż wyroby powstawały nawet poza murami miejskimi - np. garbarze.)
* Lidzbarcznom wolno było '''łowić ryby w Łynie i jeziorze Wielochowskim''' (nazwa pruska: Ridos), przy którym miasto posiadało pola uprawne i łąki. Nie wolno ich było jednka sprzedawać. (Rybacy, którzy mieli bronić miasta w wierzy obronnej nad Łyną koło byłej straży pożarnej, musieli płacić podatki.)

== Życie w nowo powstałym mieście ==

Lidzbark nie był ubogim miastem. Został przez biskupa dobrze uposażony. Posiadał las (dziś tzw. ''"Serpentyny"'' nad Symsarną) skąd pobierano drewno na budowę. (Podatki w latach budowy były dosyć niskie i wzrastały z każdym rokiem.) Na 113 łanach można było uprawiać zborze lub wypasywać bydło. Ponieważ pola te były oddalone od miasta, poza jego murami w okolicach obecnego dworca (?) powstał folwark (de. "Altvorwerk"). Został on rozebrany dopiero pod koniec XVIII wieku. Cegły na budowę zamku, kościoła i murów obronnych były również lidzbarskim produktem: Lidzbarska cegielnia miejska istniała "za folwarkiem w stronę jeziora" - czyli tam, gdzie istnieją obecnie tzw. ''"glinianiki"''. Są one efektem pobierania gliny do wypiekania cegieł. Sama cegielnia istniała do 1813 roku, kiedy to wichura zniszczyła wszystkie zabudowania cegielni, a cegły na rozbudowę miasta pobierano z robieranych "zabytków" jak bram miejskich (np. "kościelna").

Pierwsi mieszkańcy miasta pochodzili - jak zakładający to miasto biskup oraz zasadźca (mąż siotrzenicy biskupa) - ze Ślązka. Pierwsi osadnicy Warmii i Mazur pochodzili z Lubeki i innych miast na pólnocy Niemiec. Ich gwarę nazywano niezbyt chlubnie "Käslauisch" (od "Käse" = ser). Gwarę pochodzących z okolic Wrocławia mieszkańców Lidzbarka nazywano "Breslauisch" (od "Breslau" = Wrocław). Drugą część stanowili Pusowie z obecnego Pilnika (de. Pilnigk - nazwa staropruskac lub "Neuvorwerk", "Neuhof"), o których dbali biskupi: "Synów Ziemi Pruskiej" szkolono w '''szkole zamkowej''' (na duchownych lub urzędników biskupich), nadano im ziemie znajdujące się miedzy zamkiem a Pilnikiem za pomoc militarną podczas oblężenia.

Budowa miasta trwała dosyć długo: Dopiero 1357 zakończono budowę fortyfikacji obronnych zwieńczona do dziś istniejącym barbakanem ("przed-bramą") zwanym "Wysoką bramą". Obok wysokiej bramy istniała brama "dobromiejska" zwana też "kościelną" oraz zamkowa. Zostały one jednak w XIX w. rozebrane. Poza nimi istniały dwie wieże obnonne (de. "Erker" = barbakany?): jedna na północy w zachowanej do dziś części murów obronnych (była miejscem służby / obrony miasta przez "Związek Strzelniczy" tzw. "Bractwo Corpus Christi") oraz druga między Wysoką Bramą a Bramą Kościelną, której fundamenty do dziś można odkryć nad byłym szaletem miejskim koło starej straży pożarnej nad Łyną (tutaj służyli rybacy). Istniała też ukryta mała furtka, z której korzystali biskupi, kiedy chcieli wejść do miasta. Był to most rurowy doprowadzający wodę źródlaną z pobliskiej góry Eckehardta do miasta (szczególnie do łaźni). Po stronie miasta istniała tam furtka prowadząca do obecnej ul. Reja (przejście to istnieje do dzisiaj na terenie klasztoru sióstr katarzynek i plebanii. Filar tego mostu jest widoczny do dzisiaj z mostu między ul. Reja a zamkiem.

{{main|Zamek biskupów warmińskich}}

Miasto znajdowało się w ciasnym półkolu Łyny, budowę murowanego zamku rozpoczęto na przeciwległym brzegu w widłach Łyny i wpadającej do niej Symsarny. Budowę zamku rozpoczęto ok. 1350 roku. Kontynuowana była przez Hermana z Pragi i Henryka Sorboma. Jeszcze w XIV wybudowano ratusz, kościół i szpital. Pierwszy drewniany kościół wyświęcono w 1315 r. Już ok. 1390 r. pomyślano o budowie wodociągu, który działał do 1904 r.

1311 napadł na Warmię książe litewski Witold (?) (de. Witen), pustosząc nie przygotowaną na wojnę krainę. Lidzbarski zamek (jeszcze nie cały murowany - jak znamy go dziś) obronił się przed tym pogańskim plemieniem.

<hr>

<center>[[XIIIw|<<< XIII w.]] | '''XIV w.''' | [[XVw|XV w. >>>]]</center>

[[Category:Chronologia|{{PAGENAME}}]]

XIIIw

2008-08-20T15:14:06Z

Kijek: /* Heilsberch */

{{Chronologia|
* 1241 - Krzużacy pod dowództwem Hermanna z Alteburg budują drewniany zamek (wcześniej bastion pruski "Licbark")
* 1260 - Biskup Anselm tworzy Kapitłę Warmińską i obiera 'Warmię' jako 'dominium' i komornictwo Lidzbarskie jako część biskupią
* 1273 - Konrad z Thierberg odbija zamek i obszar miasta
* 1294 - Poraz pierwszy wymienia się osadę Heilsberg (Jan z Kolonii - de. "Johannes von Köln" pirewszym sołtysem)
}}

== Czasy "pogańskie" ==

W okolicach dzisiejszego Lidzbarka żyli do XIV w. Pogezanie. Należeli oni do Prusów, którzy byli podobnie jak Litwini ludem bałtyjskim. Prusowie posiadali niezbyt rozwinięty język piśmienny i własny język ustny zbliżony do litewskiego. (Handlowali oni z Brytyjczykami, Rzymianami i Grekami sprzedając im przede wszystkim bursztyn - od tych ludów przejmowali oni litery kombinując je z sobą: przede wszystkim znaki Gotów i Greków.) Większą miejscowością koło Lidzbarka, w której jeszcze długi czas po kolonizacji mieszkali wyłącznie Pogezanie, jest Pilnik (albo "Pilnigk"). Nie wiemy o nich wiele. Wiemy, że czcili swoich bogów w przyrodzie. Nie tolerowali obcych - a tym bardziej obcych religii, które oznaczały wpływy obcych królów. (Św. Wojciech / Adalbert został podczas prób misjonowania przez Prusów zabity, podobnie św. Bruno z Querfurtu.)

Obszar zamieszkany przez Prusów rozciągał się od Wisły (Toruń), przez dolny Niemen do północnej części Zatoki Kurońskiej. Napadali oni na Mazowsze więc królowie polscy zainteresowani byli chrystianizacją lub wręcz podbojem Ziemi Pruskiej. Sami nie dali jednak rady. Znanym w całej Europie był fakt, że zakony krzyżowe traciły coraz więcej obszarów w Ziemi Świętej, jak również dokonania zakonu Braci Domu Niemieckiego NMP w Jerozolimie (najpierw szpitalników, a od 1189 także duchownych i rycerzy) w Siedmiogrodzie (Transylwania), gdzie na prośbę króla węgierskiego Andrzeja II. dobrze sobie radzili, broniąc tej ziemi przed Pieczyngami. 1225 musieli ją jednak oddać z powrotem Węgrom. Książę Konrad Mazowiecki chciał ich zaangażować w Prusach. Ówczesny Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego Hermann von Salza - zaufany i dyplomata cesarza rzymskiego (Fryderyka II.) jak również ceniony przez papieża generał zakonu - już od długiego czasu chciał utworzyć państwo zakonne. W Złotej Bulli z Rimini Cesarz Rzymski gwarantuje zakonowi posiadanie podbitej ziemi w Prusach. To samo potwierdzają: Umowa z Kruszwicy (między zakonem a Konradem z Mazowsza) oraz Złota Bulla z Rieti 1234. Już 1227 zakon rozpoczyna powierzoną mu misję, a każdy kto zna historię zakonów krzyżowych, wie, że nie byli oni dyplomatami ale rycerzami. Przedstawia się ich jako pogromców pogan. Jest to wielkim błędem: wiele królów europejskich zmuszało swoich poddanych pod karą śmierci lub banicji do przejścia na chrześcijaństwo. Obawiali się o swoje wpływy. Chrystianizacja miała w miarę możliwości umocnić ich status. (Z Saksonii znamy tzw "Chrzest Saksoński" - kto nie wyparł się obcych bogów był na miejscu stracony. O tym, że ewangelizacja mogła wyglądać inaczej wiemy dopiero z oświecenia!) Krzyżacy nie byli tak okrutni, jak się o nich mówi: podbijali ziemie pruską, ale nie mordowali bestialsko ludności cywilnej. Jako pierwsze państwo w Europie posiadali nawet prawodawstwo socjalne!

Około roku 1260 dotarli do obszaru dzisiejszego Lidzbarka. Jako doświadczeni stratedzy wiedzieli, gdzie najlepiej ulokować zamek: między naturalnymi granicami jak rzeki lub na wzgórzach. Zamki krzyżackie oddalone od siebie były o jeden dzień drogi - tak, że w miarę potrzeby mogli szybko przerzucać wojska bez narażania ich na napaści wroga podczas noclegów. W Lidzbarku obrali sobie miejsce między rzeką Łyną a rzeką Symsarną. W miejscu łączenia się tych rzek powstaje trójkąt, którego dwa boki trudne są do pokonania. Wybudowano tam dosyć szybko zamek z drewna otoczony wałami ziemnymi. Stał on jednak niezbyt długo: podczas drugiego powstania pruskiego połączone wojska pruskie pod wodzą Clappo (Glape), Auteme (Aukteme), Reika, Dziwana i Herkusa Monte zajęły i spaliły ten zamek. Dopiero 1274 Krzyżacy odzyskali Lidzbark.

==== Warmia ====

W międzyczasie wysłannik papieski Wilhelm z Modeny nie znając zbytnio terytorium wyznaczył granice diecezji na ziemiach Prusów. Dokument erekcyjny został wystawiony w Anagni 29.07.1243. Granice diecezji były tak ogólnie określone, że w następnych stu latach korygowano i wytyczano je na nowo. Przebiegały one często po środku krain plemion pruskich. Każda z diecezji dostała jednak nazwę plemion pruskich: Sambia, Pomezania i Warmia (pomijamy Chełmińską).

Słowo "warm" oznacza w staropruskim "czerwień" a "warmyan" "czerwony".Kolorami Warmii była więc odtąd czerwień i biel. Inna - niemieckojęzyczna - nazwa tej diecezji to "Ermland". Pochodzi to prawdopodobnie od "Erb" i "Land": "spadek" i "kraina" inaczej "Ziemia otrzymana jako dar albo spadek". Jako Herb diecezji obrano baranka (z apokalipsy św. Jana) z krzyżem i chorągiewką.

Zgodnie z prawem kanonicznym jedna trzecia diecezji należała jako bona temporalna do wyposażenia finansowego biskupa i kanoników. Pierwszy biskup warmiński (Anzelm - pierwszy i ostatni członek zakonu na katedrze warmińskiej) obrał sobie 1251 i 1254 dominium w krainach Warmów, Pogezanów i Bartów. Były to komornictwa: Braniewskie, Orneckie, Lidzbarskie, Dobromiejskie, Jeziorańskie, Barczewskie i Reszelskie. Podlegały one bezpośrednio biskupowi. Olsztyńskie, Mehlsackie (Pieniężno) i Fromborskie były wyposażeniem domeny kapitulnej.

== Heilsberch ==

Już 1260 podczas erekcji Kapituły Warmińskiej wymienia się miejscowość Heilsberch. Skąd pochodzi jednak ta nazwa?
* "Berg des Heils" - "góra święta" przy czym "święto" może wywodzić się od pogańskiego świętego dnia, który świętowano w pobliżu Pilnika na "Krzyżowej Górze"
* "Ellsbergas" - z pruskiego "Alle" (Łyna) i pruskiej wersji niemieckiego słowa "Burg" razem: "zamek na Łyną"

Istnieje też nazwa "Lecbark". Jest to nazwa staropruska, której znaczenia nie znamy. Nazwy tej nie urzywano jednak w dokumentach urzędowych do 1945 roku.

=== Osadnicy ===

W ostatnich latach XIII w. powstało obok zamku biskupów osiedle. Miało ono prawdopodobnie pewną strukturę miejską: 1294 wymienia się "Henryka z Heilsperg", 1305 "Heymanna" (Heymannus) - pierwszego proboszcza (musiał więc istnieć kościół!) Osadnicy musieli mieć dosyć dużą wiedzę na temat budowy osiedli, szczególnie wodociągów, ponieważ przeprowadzili wodę z pobliskiego wygórza do samego miasta. Podczas wykopalisk na terenie miasta odnalieziono drewniane rury (po 700 latach!). Taką wiedzę posadali przede wszystkim krzyżacy - mistrzowie architektury militarnej i systemów wodno-kanalizacyjnych owych czsów.

<hr>

<center>'''XIII w.''' | [[XIVw|XIV w. >>>]]</center>

[[Category:Chronologia|{{PAGENAME}}]]

Szablon:Dokumentacja

2008-08-20T14:59:22Z

Kijek: Usunięcie całej zawartości strony

Szablon:Main

2008-08-20T14:58:46Z

Kijek:

<includeonly><div class="detail"><hr><span>[[Grafika:Information icon.png|15px]] <small>''Zobacz więcej w osobnym artykule: [[:{{{1}}}]]</small></span><hr></div></includeonly>

Szablon:Main

2008-08-20T14:58:08Z

Kijek:

<includeonly><div class="detail"><hr><span>[[Grafika:Information icon.png|15px]] <small>''Zobacz więcej w osobnym artykule: [[:{{{1}}}]]</small></span><hr></div></includeonly>

{{Main|Zamek}}

Szablon:Main

2008-08-20T14:57:46Z

Kijek:

<includeonly><hr><div class="detail"><span>[[Grafika:Information icon.png|15px]] <small>''Zobacz więcej w osobnym artykule: [[:{{{1}}}]]</small></span></div></includeonly>

{{Main|Zamek}}

Plik:Information icon.png

2008-08-20T14:57:26Z

Kijek: poprawiona wersja

== Opis ==
poprawiona wersja
== Status prawny ==
wolna licencja
== Kod źródłowy ==

Szablon:Main

2008-08-20T14:56:49Z

Kijek:

<includeonly><div class="detail"><span>[[Grafika:Information icon.png|15px]] <small>''Zobacz więcej w osobnym artykule: [[:{{{1}}}]]</small></span></div></includeonly>

{{Main|Zamek}}

Plik:Information icon.svg

2008-08-20T14:55:35Z

Kijek: Do szablonów

== Opis ==
Do szablonów
== Status prawny ==
Na wolnej licensji
== Kod źródłowy ==

Szablon:Main

2008-08-20T14:54:27Z

Kijek:

<includeonly><div class="detail"><span>[[Grafika:Information icon.svg|15px]] <span>''Zobacz więcej w osobnym artykule: [[:{{{1}}}]]</span></span></div></includeonly>

{{Main|Zamek}}

Szablon:Dokumentacja

2008-08-20T14:50:22Z

Kijek: Nowa strona: {{Podstrona dokumentacji}} {{Skomplikowany}} Przykład użycia: {{S|Main|Easy Rider}} {{Main|Easy Rider}} {{S|Main|Denis Hopper|Peter Fonda|Jack Nicholson}} {{Main|Dennis Hopper|Pe...

{{Podstrona dokumentacji}}
{{Skomplikowany}}

Przykład użycia:

{{S|Main|Easy Rider}}

{{Main|Easy Rider}}

{{S|Main|Denis Hopper|Peter Fonda|Jack Nicholson}}

{{Main|Dennis Hopper|Peter Fonda|Jack Nicholson}}

Zobacz też:
* [[Szablon:Seealso]]
* [[Szablon:Kategoria główna]]
* [[Szablon:Zobacz kategorię]]

<includeonly>
[[Kategoria:Szablony linków wewnętrznych|{{PAGENAME}}]]
[[Kategoria:Szablony sekcji|{{PAGENAME}}]]

[[bn:Template:মূল নিবন্ধ]]
[[de:Vorlage:Hauptartikel]]
[[en:Template:Main]]
[[eo:Ŝablono:Ĉefa]]
[[es:Plantilla:AP]]
[[fr:Modèle:Détails]]
[[mg:Template:Antsipirihany]]
[[zh:Template:Main]]
</includeonly>

Szablon:Main

2008-08-20T14:49:22Z

Kijek: Szablon

<includeonly><div class="detail"><span>[[Grafika:Information icon.svg|15px]] <span>''{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Kategoria|Główn{{#if:{{{2|}}}|e artykuły|y artykuł}} tej kategorii to|Zobacz więcej w osobny{{#if:{{{2|}}}|ch artykułach|m artykule}}:}} [[:{{{1}}}]]{{#if:{{{2|}}}|, [[:{{{2}}}]]{{#if:{{{3|}}}|, [[:{{{3}}}]]{{#if:{{{4|}}}|, [[:{{{4}}}]]{{#if:{{{5|}}}|, [[:{{{5}}}]]{{#if:{{{6|}}}|, [[:{{{6}}}]]{{#if:{{{7|}}}|, [[:{{{7}}}]]{{#if:{{{8|}}}|, [[:{{{8}}}]]}}}}}}}}}}}}}}.''</span></span></div></includeonly><noinclude>{{Dokumentacja}}</noinclude>

XIVw

2008-08-20T14:49:00Z

Kijek: /* Życie w nowo powstałym mieście */ więcej

XIVw

2008-08-20T14:47:16Z

Kijek: /* Życie w nowo powstałym mieście */ rozbudowa

{{Chronologia|
* 12.08.1308 - Nadanie praw miejskich przez biskupa Eberharda z Nysy (na prawe kulmińskim)
* 1311 - Lidzbarczanie bronią miasta przed litewskim księciem Witem
* ok 1320 - Lidzbark otrzymuje herb miejski (baranek z pastorałem na zielowyn wzgórzu z niebieskim tłem)
* 1350 - Biskup Jan z Miśni rozpoczyna budowę zamku murowanego i przenosi rezydencję biskupów warmińskich do Lidzbarka (gdzie pozostaje do 1795)
* 1357 - Zakończenie budowy murów miejskich (powstaje Wysoka Brama)
* 1360 - Lidzbark posiada wodociąg doprowadzający wodę z pobliskiego wgórza Eckharta przez most zwany rurowym
* ok. 1390 Budowa kościoła farny św. apostołów Piotra i Pawła zostaje zakończona (trójnawowy bez apsydy)
}}

== Akt lokacji miasta Lidzbarka Warmińskiego 12.08.1308 ==

12.08.1308 Frombork.

''In nomine Domini amen Nos Johannes dei gracia Episcopus Warmiensis, Scire volumus, vniueros ad quos presens scriptum peruenerit, Quod ob certas causas infrascriptas , de consensu venerabilis Capituli nostri, litteras super fundacione et locatione Ciuitatis nostre Heilsberg confectas, per Wilkonem scultetum ibidem nobis propter hoc traditas, et assignatas, destrui, et presentes fieri mandauimus, ad memoriam futurorum quarum tenor est.''

''In nomine Domini amen Ad perpetuam rei memoriam nouerint vniuersi, presentem paginam inspecturi, Quod Nos Eberhardus dei gracia Warmiensis Ecclesie Episcopus, nostri Capituli communi accedente consilio, et consensu, pro profectu et vtilis statu nostre Eccliesie, ut crescat, et per continua proficiat incrementa, cupientes salubriter prouidere, fidemque katholicam per locactionem fidelium ampliari, discreto viro Johannj de Colonia suisque heredibus, ac legittimis successoribus, Centum quadraginta Manos in Heilsberg, ex utraque parte fluuij Alne prout ipsos sibi mensurari fecimus, cum omni vtilitate et vsufructu, exceptis lucis terre, auro videlicet et argento, et quolibet metallo, pro Ciuitate ibidem facienda, Jure Culmensi perpetuo contulimus possidendos, Excipimus tamen ab hijs mansis Sex mansos, in dotem Ecclesie parochialis assignatos, necnon vnum pro fundo Ciuitatis, Curjis et Ortis et viginti Mansos pro pascuis Ciuitatis, Quos Mansos Incolis Ciuitatis omnino liberos conferimus et donamus, Habebit nihilominus idem Jo. ac sui legitimi successores, racione locacionis, de Centum, et Trdecim Mansis, decimum mansum omnino liberum, reddens censum de reliquis sub hac forma, Damns cnim Ciuitati et ipsius incolis, a festo Beau Martini per vnius annj decursum, a solucione census omnimodam libertatem, proxime nunc venturo, anno vero secundo completo, in eodem festo (medium) fertonem, In tercio in dicto termino vnum fertonem, Quarto similiter reuoluto, de quolibet Manso, in festo prenótato mediam marcam denariorum vsualium, (et sic deinceps singulis annis, census nomine nobis soluant, Sic quod huiusmodi census mediam marcam denariorum vsualium) quomodolibet non transcendat, Hoc adiecto, quod de qualibet area integra intra septa Ciuitatis pro Curijs deputata, in recognicionem dominij et Juris Culmensis sex Culmcnses denarios eciam annis singulis nobis soluent, Sane cum perutile sit modum locacionis lucidius explicare, Johanni locatori predicto suisque legittimis successoribus perpetuo conferimus Judicia minora, quatuor solidos non excedencia, et terciam (partem), maioris Judicij tam de Theutonicis quam Pruthenis, sic tamen, quod excessus et forefacta pruthenorum, nostre Ecclesie Aduocatus judicet, et nichilominus idem Jo. et sui lgittimi successores, tercium denarium inde tollant medietalemque nostri molendinj sub Castro siti, eciani si in alium locum transpositum fuerit, ita, ut tam ad presens, quam in posterum, in edificando, reedificando, emendando, et omnia que ad Molendinum spectant, per dimidium impendant, et omnem vsufructum per dimidium molendino percipiant de eodem. ''

[[Grafika:CapitelumWarmiensis.png|left|thumb|200px||Pieczęć kapituły warmińskiej]]

[[Grafika:EberhardusEpiscopus.png|right|thumb|200px||Pieczęć biskupa Eberharda z Nysy]]

''Et ut argumento rei pateat manifesto, quod nos predictam Ciuitatem Heilsberg, et incolas ipsius, omni prosequi volumus cum affectu, eidem Ciuitati forum liberum, in die Sabbati habendum Et de Maccellis Carnium, panis, pellificum, Sutorum, Institorum, Camerarum et omnium vtilitatum, quas inibi facere poterint, pro emendacione Ciuitatis terciam partem donamus, data secunda locatori, et nobis, et Ecclesie nostre terciam reseruamus Excepta duntaxat Stuba Balneari, quam Jo. ac suis heredibus libere concedimus, et donamus, Insuper concedimus quod Ciues Ciuitatis eiusdem tantum pro suis mensis in aqua Alna prout ipsorum limites, et granicie protenduntur, et in lacu, qui wlgariter Ridos dicitur, piscandi liberam habeant facultatem, Et ut hec nostra collacio ac locacio, pro vtilitate Ecclesie nostre warmiensis facta, firma et inuiolabilis perseueret, presenten super hoc literam conscribi, et nostro, ас nostri Sigillo Capituli fecimus roborari, Testes vero huius sunt dominj Heinricus prepositus Hermannus decanus, Heinricus Custos Bertholdus Scolasticus, Petrus in Redyno, Jordanus in Kirsburg, Jo. in Hollandia plebani Canonici Ecclesie Warmiensis, necnon dominj Jo. in Brunsberg, Petrus in frowemburg, Heynemannus in Heilsberg plebani, Otto de Russen Her. Scriptor, Theodericus venter Conradus de Borow Arnoldus de Nisa, Wilhelmus Scultetus in Wormedith, et alij quamplurimi fidedigni. Datum in Ecclesia nostra kathedrali Anno domini MCCC VIII. secundo Idus Augusti Indiccione sexta.''

wg. Carl Peter Woelky, Johann Martin Saage, Historischer Verein für Ermland (wyd.): Codex diplomaticus Warmiensis, oder, Regesten und Urkunden zur Geschichte ... tom 3,

=== Po Polsku ===

W Imię Pańskie, Amen. Niech ci wszyscy, do których dotrze to pismo, przyjmą do wiadomości, że my, Eberhard, z bożej łaski biskup kościoła warmińskiego za radą i powszechną zgodą naszej kapituły, pragnąc skutecznie zapewnić naszemu kościołowi rozwój i pomyślność, aby wzrastał i stale przynosił owoce, w celu rozkrzewienia wiary katolickiej przez nadzielanie naszych wiernych ziemią, nadaliśmy roztropnemu mężowi Janowi z Kolonii, jego dziedzicom i prawnym następcom 140 łanów w Lidzbarku, po obu stronach rzeki Łyny, tak jak sami poleciliśmy mu je wymierzyć. Otrzymał je w pełne używanie razem ze wszystkimi płynącymi zeń korzyściami i przychodami, oprócz bogactw mineralnych ziemi: złota, srebra i wszelkich metali. Nadaliśmy na wieczne posiadanie, na prawie chełmińskim, w celu założenia tam miasta. Z tego areału wyłączyliśmy 6 łanów na uposażenie kościoła parafialnego, 1 łan pod zabudowę i na ogrody dla mieszczan. Ponadto dajemy jako zupełnie wolne od świadczeń 20 łanów z przeznaczeniem ich na pastwiska miejskie. Z pozostałych 113 łanów wymieniony Jan i jego prawni następcy wezmą z tytułu lokacji miasta co dziesiąty łan jako zupełnie wolny od obciążeń. Z pozostałych należy uiścić czynsz według następujących zasad:

Przez jeden najbliższy rok poczynając od dnia św. Marcina (11. XI) miasto i jego mieszkańcy będą wolni od płacenia czynszu, po upływie roku drugiego wpłacą od łanu po pół wiardunku, po upływie trzeciego roku wpłacą po wiardunku, potem zaś tj. po upływie czwartego roku i wszystkich następnych uiszczą po pół grzywny obiegowej monety od łanu i nie więcej. Ponadto od każdej całej parceli przeznaczonej pod zabudowę domów w obrębie obwarowań miejskich każdy z posiadaczy co roku wniesie opłatę w wysokości 6 denarów chełmińskich tytułem uznania władzy zwierzchniej biskupa i prawa chełmińskiego. Uważamy za sprawę konieczną bliżej określić pewne dalsze okoliczności związane z lokowanym miastem.

Mianowicie wymieniony Jan i jego prawni następcy otrzymują na stałe opłaty pobierane w ramach sprawowania tzw. sądów mniejszych, gdzie przedmiot sporu oszacowany jest do 4 solidów, wezmą też trzecią część opłat od sądów większych sprawowanych nad ludnością tak niemiecką jak i pruską. Występki popełnione przez ludność pruską będzie sądził wójt naszego kościoła, ale i w tym przypadku Jan i jego następcy wezmą trzecią część opłat sądowych. Do niego i jego następców należy też połowa młynu przyzamkowego, nawet wtedy gdyby ten młyn został usytuowany na innym miejscu, z tym jednakże zastrzeżeniem, że biorąc połowę dochodów z młyna, pokryją też w połowie wszelkie koszta jego budowy, naprawy czy modernizacji.

Pragnąc temuż miastu Lidzbarkowi i jego mieszkańcom okazać dowody naszej szczególnej sympatii, pozwalamy na swobodne odbywanie targów w każdą sobotę. Od jatek mięsnych, a także od wszelkich urządzonych w mieście punktów sprzedaży chleba, skór, wyrobów szewskich, galanterii, itp. pobierane podatki będą dzielona na trzy równe części, z których pierwszą przeznaczamy na potrzeby miasta, drugą podzieli z nami zasadźca miasta, trzecią zaś zastrzegamy dla naszego kościoła. Wyjątek stanowi łaźnia miejska, którą w całości przekazujemy i darowujemy na bezpłatne posiadanie Janowi i jego spadkobiercom. Mieszkańcy miasta na użytek własnego stołu mogą łowić ryby w rzece Łynie w obrębie posesji miejskich, a także w jeziorze zwanym popularnie Ridos. (Wielochowskie)

Aby to nasze nadanie i lokacja przedsięwzięte dla pożytku naszego kościoła zachowało niewzruszoną moc, poleciliśmy je spisać w tym oto dokumencie i uwierzytelnić je przez zamieszczenie pieczęci naszej i kapituły naszej.

Świadkami wydarzenia byli: pan Henryk prepozyt kapituły fromborskiej, Herman dziekan, Henryk kustosz, Bertold scholastyk, ponadto trzej kanonicy tejże kapituły: Piotr zarazem proboszcz Radzynia, Jordan proboszcz Dzierzgonia, Jan proboszcz Pasłęka, ponadto Jan proboszcz Braniewa, Piotr proboszcz Fromborka, Heinemann proboszcz Lidzbarka, a także Otto z Rusi, pisarz Hieronim, Teodor Wenter, Konrad z Borowa, Arnold z Nysy, sołtys ornecki Wilhelm i wielu innych wiarygodnych świadków.

Dan przy naszym kościele katedralnym Roku Pańskiego 1308 dnia 12 sierpnia.

'''Tłumaczenie w/g prof. dr. Alojzego Szorca.'''

=== Najważnejsze i najciekawsze... ===

* Na założenie miasta Biskup przekazuje '''140 łanów''' (de. Hufen; 1 Hufe = ok. 16,7 ha.) na prawo i lewo rzeki Łyny na '''prawie chełmińskim'''. (Należy do nich obszar miasta, las miejski nad Symsarną tzw. "Serpentyny" oraz pola uprawne koło Wielochowa i Markajm.)
* Lokator (zasadźca) '''Jan z Kolonii''' koło Brygi na Śwlązku (de ''Johannes von Köln bei Brieg'') miasta może czerpać wszelkie kożyści - poza wydobywaniem metali.
* Na '''obszar miasta''' wyznaczony został '''jeden łan'''! (Na uposarzenie kościoła parafialnego Św. Apostołów Piotra i Pawła - tzw. beneficja - 6 łanów.)
* Ze stu łanów miasto opłacić miało co roku '''czynsz w dniu św. Marcina''' (11. listopad). A za teren zabudowany '''trybut dla biskupa'''.
* Jan i jego potomkowie otrzymują '''prawo do sądownictwa nad ludnością pruską i niemiecką''' (jeżeli szacowana wartośc sporu jest niska) oraz otrzymują od każdej sprawy sądowej 1/3 opłat.
* Jan z Kolonii otrzymuje też '''połowę młynu''' (druga należy do biskupa). '''Łaźnię miejską''' otrzymuje bezpłatnie. (Ta istnieje w Lidzbarku do XVIII. w.)
* Miasto otrzymuje prawo do rynku w każdą '''sobotę'''. Podatki pobierane od handlu i rzemiosła dzielone są na trzy części: miejską, kościelną i zasadźczą (, którą ten dzieli z biskupem). (Jatki otaczały ratusz, chociaż wyroby powstawały nawet poza murami miejskimi - np. garbarze.)
* Lidzbarcznom wolno było '''łowić ryby w Łynie i jeziorze Wielochowskim''' (nazwa pruska: Ridos), przy którym miasto posiadało pola uprawne i łąki. Nie wolno ich było jednka sprzedawać. (Rybacy, którzy mieli bronić miasta w wierzy obronnej nad Łyną koło byłej straży pożarnej, musieli płacić podatki.)

== Życie w nowo powstałym mieście ==

Lidzbark nie był ubogim miastem. Został przez biskupa dobrze uposażony. Posiadał las (dziś tzw. ''"Serpentyny"'' nad Symsarną) skąd pobierano drewno na budowę. (Podatki w latach budowy były dosyć niskie i wzrastały z każdym rokiem.) Na 113 łanach można było uprawiać zborze lub wypasywać bydło. Ponieważ pola te były oddalone od miasta, poza jego murami w okolicach obecnego dworca (?) powstał folwark (de. "Altvorwerk"). Został on rozebrany dopiero pod koniec XVIII wieku. Cegły na budowę zamku, kościoła i murów obronnych były również lidzbarskim produktem: Lidzbarska cegielnia miejska istniała "za folwarkiem w stronę jeziora" - czyli tam, gdzie istnieją obecnie tzw. ''"glinianiki"''. Są one efektem pobierania gliny do wypiekania cegieł. Sama cegielnia istniała do 1813 roku, kiedy to wichura zniszczyła wszystkie zabudowania cegielni, a cegły na rozbudowę miasta pobierano z robieranych "zabytków" jak bram miejskich (np. "kościelna").

Pierwsi mieszkańcy miasta pochodzili - jak zakładający to miasto biskup oraz zasadźca (mąż siotrzenicy biskupa) - ze Ślązka. Pierwsi osadnicy Warmii i Mazur pochodzili z Lubeki i innych miast na pólnocy Niemiec. Ich gwarę nazywano niezbyt chlubnie "Käslauisch" (od "Käse" = ser). Gwarę pochodzących z okolic Wrocławia mieszkańców Lidzbarka nazywano "Breslauisch" (od "Breslau" = Wrocław). Drugą część stanowili Pusowie z obecnego Pilnika (de. Pilnigk - nazwa staropruskac lub "Neuvorwerk", "Neuhof"), o których dbali biskupi: "Synów Ziemi Pruskiej" szkolono w '''szkole zamkowej''' (na duchownych lub urzędników biskupich), nadano im ziemie znajdujące się miedzy zamkiem a Pilnikiem za pomoc militarną podczas oblężenia.

Budowa miasta trwała dosyć długo: Dopiero 1357 zakończono budowę fortyfikacji obronnych zwieńczona do dziś istniejącym barbakanem ("przed-bramą") zwanym "Wysoką bramą". Obok wysokiej bramy istniała brama "dobromiejska" zwana też "kościelną" oraz zamkowa. Zostały one jednak w XIX w. rozebrane. Poza nimi istniały dwie wieże obnonne (de. "Erker" = barbakany?): jedna na północy w zachowanej do dziś części murów obronnych (była miejscem służby / obrony miasta przez "Związek Strzelniczy" tzw. "Bractwo Corpus Christi") oraz druga między Wysoką Bramą a Bramą Kościelną, której fundamenty do dziś można odkryć nad byłym szaletem miejskim koło starej straży pożarnej nad Łyną (tutaj służyli rybacy). Istniała też ukryta mała furtka, z której korzystali biskupi, kiedy chcieli wejść do miasta. Był to most rurowy doprowadzający wodę źródlaną z pobliskiej góry Eckehardta do miasta (szczególnie do łaźni). Po stronie miasta istniała tam furtka prowadząca do obecnej ul. Reja (przejście to istnieje do dzisiaj na terenie klasztoru sióstr katarzynek i plebanii. Filar tego mostu jest widoczny do dzisiaj z mostu między ul. Reja a zamkiem.

Miasto znajdowało się w ciasnym półkolu Łyny, budowę murowanego zamku rozpoczęto na przeciwległym brzegu w widłach Łyny i wpadającej do niej Symsarny. Budowę zamku rozpoczęto ok. 1350 roku. Kontynuowana była przez Hermana z Pragi i Henryka Sorboma. Jeszcze w XIV wybudowano ratusz, kościół i szpital. Pierwszy drewniany kościół wyświęcono w 1315 r. Już ok. 1390 r. pomyślano o budowie wodociągu, który działał do 1904 r.

1311 napadł na Warmię książe litewski Witold (?) (de. Witen), pustosząc nie przygotowaną na wojnę krainę. Lidzbarski zamek (jeszcze nie cały murowany - jak znamy go dziś) obronił się przed tym pogańskim plemieniem.

[[Category:Chronologia|{{PAGENAME}}]]

Bieżące wydarzenia

2008-01-27T11:46:06Z

Kijek: Nowa strona: {{Aktualności}}

Lidzbark.org:Portal użytkowników

2008-01-26T14:35:41Z

Kijek:

{| cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" style="width:100%; border:2px #B8C7D9 solid;"
|-
| colspan="2" align="center" style="background:#f5faff; text-align:center; border-bottom:1px #B8C7D9 solid;" |
<h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">Społeczność użytkowników</h2>
<small>Ta strona poświęcona jest społeczności użytkowników, sposobom komunikowania się, problemom związanym ze współdziałaniem w projekcie, wizjom funkcjonowania strony czy różnym inicjatywom, konkursom, jakie są przez tę społeczność organizowane.
|-
|colspan="2" align="center" style="background:white; text-align:left; border-bottom:2px #B8C7D9 solid;" |<div style="float:left; margin-left:7px; margin-right:3px; margin-top:7px;
text-align:left;">
{{Aktualności}}
|-

| align="center" style="width:50%; background:white; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top"|
[[Grafika:Komunikacja.png|40px]] <big>'''Komunikacja'''</big><br />
[[Ogłoszenia]] - [[Głosowania]] - '''[[Dyskusja]]'''


| align="center" style="width:50%; background:white; border-left:1px solid #cedff2; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top" |
[[Grafika:Administracja.png|40px]] <big>'''Administracja'''</big><br />
[[Specjalna:Ostatnie zmiany|Ostatnie zmiany]] - [[Szablony]] - [[Specjalna:Categories|Kategorie]] - [[Lidzbark.org:Prawa autorskie|Prawa autorskie]] - [[MyOnas|My o nas]]
|-


| align="center" style="width:50%; background:white; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top"|[[Grafika:Użytkownicy.png|40px]] <big>'''[[Specjalna:Użytkownicy|Użytkownicy]]'''</big><br />
[[Lidzbark.org:Pomoc|Pomoc]]


| align="center" style="width:50%; background:white; border-left:1px solid #cedff2; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top" |[[Grafika:Zrobić.png|40px]] <big>'''Artykuły'''</big><br />
[[Do zrobienia]] - [[Na medal]] - [[Do rozwinięcia]]
|-

|}

Użytkownicy

2008-01-26T14:35:29Z

Kijek: Usunięcie całej zawartości strony

Lidzbark.org:Portal użytkowników

2008-01-26T12:03:57Z

Kijek: my o nas

{| cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" style="width:100%; border:2px #B8C7D9 solid;"
|-
| colspan="2" align="center" style="background:#f5faff; text-align:center; border-bottom:1px #B8C7D9 solid;" |
<h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">Społeczność użytkowników</h2>
<small>Ta strona poświęcona jest społeczności użytkowników, sposobom komunikowania się, problemom związanym ze współdziałaniem w projekcie, wizjom funkcjonowania strony czy różnym inicjatywom, konkursom, jakie są przez tę społeczność organizowane.
|-
|colspan="2" align="center" style="background:white; text-align:left; border-bottom:2px #B8C7D9 solid;" |<div style="float:left; margin-left:7px; margin-right:3px; margin-top:7px;
text-align:left;">
{{Aktualności}}
|-

| align="center" style="width:50%; background:white; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top"|
[[Grafika:Komunikacja.png|40px]] <big>'''Komunikacja'''</big><br />
[[Ogłoszenia]] - [[Głosowania]] - '''[[Dyskusja]]'''


| align="center" style="width:50%; background:white; border-left:1px solid #cedff2; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top" |
[[Grafika:Administracja.png|40px]] <big>'''Administracja'''</big><br />
[[Specjalna:Ostatnie zmiany|Ostatnie zmiany]] - [[Szablony]] - [[Specjalna:Categories|Kategorie]] - [[Lidzbark.org:Prawa autorskie|Prawa autorskie]] - [[MyOnas|My o nas]]
|-


| align="center" style="width:50%; background:white; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top"|[[Grafika:Użytkownicy.png|40px]] <big>'''[[Użytkownicy]]'''</big><br />
[[Lidzbark.org:Pomoc|Pomoc]]


| align="center" style="width:50%; background:white; border-left:1px solid #cedff2; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top" |[[Grafika:Zrobić.png|40px]] <big>'''Artykuły'''</big><br />
[[Do zrobienia]] - [[Na medal]] - [[Do rozwinięcia]]
|-

|}

Lidzbark.org:Portal użytkowników

2008-01-26T11:56:54Z

Kijek: prawa

{| cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" style="width:100%; border:2px #B8C7D9 solid;"
|-
| colspan="2" align="center" style="background:#f5faff; text-align:center; border-bottom:1px #B8C7D9 solid;" |
<h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">Społeczność użytkowników</h2>
<small>Ta strona poświęcona jest społeczności użytkowników, sposobom komunikowania się, problemom związanym ze współdziałaniem w projekcie, wizjom funkcjonowania strony czy różnym inicjatywom, konkursom, jakie są przez tę społeczność organizowane.
|-
|colspan="2" align="center" style="background:white; text-align:left; border-bottom:2px #B8C7D9 solid;" |<div style="float:left; margin-left:7px; margin-right:3px; margin-top:7px;
text-align:left;">
{{Aktualności}}
|-

| align="center" style="width:50%; background:white; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top"|
[[Grafika:Komunikacja.png|40px]] <big>'''Komunikacja'''</big><br />
[[Ogłoszenia]] - [[Głosowania]] - '''[[Dyskusja]]'''


| align="center" style="width:50%; background:white; border-left:1px solid #cedff2; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top" |
[[Grafika:Administracja.png|40px]] <big>'''Administracja'''</big><br />
[[Specjalna:Ostatnie zmiany|Ostatnie zmiany]] - [[Szablony]] - [[Specjalna:Categories|Kategorie]] - [[Lidzbark.org:Prawa autorskie|Prawa autorskie]]
|-


| align="center" style="width:50%; background:white; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top"|[[Grafika:Użytkownicy.png|40px]] <big>'''[[Użytkownicy]]'''</big><br />
[[Lidzbark.org:Pomoc|Pomoc]]


| align="center" style="width:50%; background:white; border-left:1px solid #cedff2; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top" |[[Grafika:Zrobić.png|40px]] <big>'''Artykuły'''</big><br />
[[Do zrobienia]] - [[Na medal]] - [[Do rozwinięcia]]
|-

|}

Cmentarz Rumuński

2008-01-26T11:49:15Z

Kijek: poprawa błędów ortograficznych

[[Grafika:CmentarzRumunski Grob.jpg|left|thumb|100px||zapomniany cmentarz w lesie]]

[[Grafika:CmentarzRumunski Grob2.jpg|right|thumb|100px||Grób zbiorowy Niemców]]

'''Cmentarz zwany rumuńskim jest miejscem pochówku jeńców wojennych i wypędzonych Niemców z Wołynia.''' (de. ''Russen-Friedhof'')

W latach 1914-1918 w pobliżu obecnego osiedla zwanego Zydlągiem między torami do Bisztynka a torowiskiem prowadzącym do Czerwonki istniał obóz jeniecki. Do jeńców należeli: Rosjanie, Brytyjczycy, Serbowie, Rumuni (stąd nazwa cmentarza) , Francuzi, Włosi, Belgowie. Oprócz nich znajdowali się tam też Niemcy przepędzeni z Wołynia. Nie wiemy jednak wiele na temat życia jeńców. Z opowiadań byłych mieszkańców Lidzbarka słyszy się jednak o strasznym głodzie i chorobach (teren ten jest dosyć mokry a bez zabudowań jest tam zimno). Pracowali w budowie drogi do Bartoszyc. Wielu jeńców zmarło. Zostali oni pochowani w pobliskim lesie. Rząd brytyjski zafundował dla upamiętnienia poległych tam Brytyjczyków krzyż. Jeńcy sami stworzyli piramidę - pomnik dla zmarłych.

[[Grafika:CmentarzRumunskiPiramida.jpg|left|thumb|100px||Pomnik na cmentarzu]]

Niepotwierdzone źródła podają następujące liczby: Rosjan 2081, Rumunów 506, Brytyjczyków 49, Francuzów 43, Włochów 19, Serbów 8, Belgijczyków 45. Ilość pochowanych tam Niemców nie jest bliżej określona.

O restaurację i zachowanie tego miejsca zasłużył się przede wszystkim pan Sławomir Skowronek - nauczyciel (jak widzimy) prawdziwej i bardzo realnej historii.

Prz drodze wyjazdowej do Bartoszyc znajduje się kamień z krzyżem i wyrytą strzałką. Odbiegająca przed nim w prawo droga do Sarnowa prowadzi również do tego cmentarza. Prowadzi do niego mała droga polna oznaczona podobnym kamieniem.

[[Category:Tematy|{{PAGENAME}}]]

Tematyczne

2008-01-25T18:31:27Z

Kijek: Cerkiew

* Pierwsza Wojna Światowa i Lidzbark
** [[Cmentarz Rumuński|Cmentarz Rumuński]]
** [[Zydląg|"Zydląg"]]
** [[MichaelLipow|Michael Lipow]]
** [[Trójkąt Lidzbarski|Trójkąt Lidzbarski]]

* [[Mieszkańcy|Słynni mieszkańcy Lidzbarka Warmińskiego]]
** [[MichaelLipow|Michael Lipow]]
** [[Maciej Jan Meyer|Maciej Jan Meyer]]
** [[Stanisław Hozjusz|Stanisław Card. Hozjusz]]
** [[Marcin Kromer|Marcin Kromer]]
** [[Mikołaj Kopernik|Mikołaj Kopernik (Nicolaus Copernicus)]]

* Na mapie - czyli: co gdzie w Lidzbarku
** [[Cmentarz Rumuński|Cmentarz Rumuński]]
** [[Browar|Browar Św. Jerzego]]
** [[Straż|Były budynek straży pożarnej]]
** [[Mury i Bramy|Mury miejskie i bramy]]
** [[Młyn|Młyn i Elektrownia]]
** [[Radiostacja|Radiostacja]]
** [[Dawny kościół ewangelicki]]

[[Category:Tematy|{{PAGENAME}}]]

Lidzbark.org:Portal użytkowników

2008-01-25T18:29:31Z

Kijek: linki

{| cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" style="width:100%; border:2px #B8C7D9 solid;"
|-
| colspan="2" align="center" style="background:#f5faff; text-align:center; border-bottom:1px #B8C7D9 solid;" |
<h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">Społeczność użytkowników</h2>
<small>Ta strona poświęcona jest społeczności użytkowników, sposobom komunikowania się, problemom związanym ze współdziałaniem w projekcie, wizjom funkcjonowania strony czy różnym inicjatywom, konkursom, jakie są przez tę społeczność organizowane.
|-
|colspan="2" align="center" style="background:white; text-align:left; border-bottom:2px #B8C7D9 solid;" |<div style="float:left; margin-left:7px; margin-right:3px; margin-top:7px;
text-align:left;">
{{Aktualności}}
|-

| align="center" style="width:50%; background:white; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top"|
[[Grafika:Komunikacja.png|40px]] <big>'''Komunikacja'''</big><br />
[[Ogłoszenia]] - [[Głosowania]] - '''[[Dyskusja]]'''


| align="center" style="width:50%; background:white; border-left:1px solid #cedff2; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top" |
[[Grafika:Administracja.png|40px]] <big>'''Administracja'''</big><br />
[[Specjalna:Ostatnie zmiany|Ostatnie zmiany]] - [[Szablony]] - [[Specjalna:Categories|Kategorie]]
|-


| align="center" style="width:50%; background:white; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top"|[[Grafika:Użytkownicy.png|40px]] <big>'''[[Użytkownicy]]'''</big><br />
[[Lidzbark.org:Pomoc|Pomoc]]


| align="center" style="width:50%; background:white; border-left:1px solid #cedff2; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top" |[[Grafika:Zrobić.png|40px]] <big>'''Artykuły'''</big><br />
[[Do zrobienia]] - [[Na medal]] - [[Do rozwinięcia]]
|-

|}

Lidzbark.org:Portal użytkowników

2008-01-25T18:22:26Z

Kijek:

{| cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" style="width:100%; border:2px #B8C7D9 solid;"
|-
| colspan="2" align="center" style="background:#f5faff; text-align:center; border-bottom:1px #B8C7D9 solid;" |
<h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">Społeczność użytkowników</h2>
<small>Ta strona poświęcona jest społeczności użytkowników, sposobom komunikowania się, problemom związanym ze współdziałaniem w projekcie, wizjom funkcjonowania strony czy różnym inicjatywom, konkursom, jakie są przez tę społeczność organizowane.
|-
|colspan="2" align="center" style="background:white; text-align:left; border-bottom:2px #B8C7D9 solid;" |<div style="float:left; margin-left:7px; margin-right:3px; margin-top:7px;
text-align:left;">
{{Aktualności}}
|-

| align="center" style="width:50%; background:white; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top"|
[[Grafika:Komunikacja.png|40px]] <big>'''Komunikacja'''</big><br />
[[Ogłoszenia]] - [[Głosowania]] - '''[[Dyskusja]]'''


| align="center" style="width:50%; background:white; border-left:1px solid #cedff2; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top" |
[[Grafika:Administracja.png|40px]] <big>'''Administracja'''</big><br />
[[Specjalna:Ostatnie zmiany|Ostatnie zmiany]] - [[Szablony]] - [[Kategorie]]
|-


| align="center" style="width:50%; background:white; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top"|[[Grafika:Użytkownicy.png|40px]] <big>'''[[Użytkownicy]]'''</big><br />
[[Specjalna:Pomoc|Pomoc]]


| align="center" style="width:50%; background:white; border-left:1px solid #cedff2; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top" |[[Grafika:Zrobić.png|40px]] <big>'''Artykuły'''</big><br />
[[Do zrobienia]] - [[Na medal]] - [[Do rozwinięcia]]
|-

|}

Użytkownicy

2008-01-25T16:20:10Z

Kijek: Lista

Proszę użytkowników o wpisywanie się na daną listę:

*[[Użytkownik:Kijek|Kijek]]
*[[Użytkownik:Neo|Neo]]

Lidzbark.org:Portal użytkowników

2008-01-25T16:17:19Z

Kijek: Portal

{| cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" style="width:100%; border:2px #B8C7D9 solid;"
|-
| colspan="2" align="center" style="background:#f5faff; text-align:center; border-bottom:1px #B8C7D9 solid;" |
<h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">Społeczność użytkowników</h2>
<small>Ta strona poświęcona jest społeczności użytkowników, sposobom komunikowania się, problemom związanym ze współdziałaniem w projekcie, wizjom funkcjonowania strony czy różnym inicjatywom, konkursom, jakie są przez tę społeczność organizowane.
|-
|colspan="2" align="center" style="background:white; text-align:left; border-bottom:2px #B8C7D9 solid;" |<div style="float:left; margin-left:7px; margin-right:3px; margin-top:7px;
text-align:left;">
{{Aktualności}}
|-

| align="center" style="width:50%; background:white; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top"|
[[Grafika:Komunikacja.png|40px]] <big>'''Komunikacja'''</big><br />
[[Ogłoszenia]] - [[Głosowania]] - '''[[Dyskusja]]'''


| align="center" style="width:50%; background:white; border-left:1px solid #cedff2; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top" |
[[Grafika:Administracja.png|40px]] <big>'''Administracja'''</big><br />
[[Ostatnie zmiany]] - [[Szablony]] - [[Kategorie]]
|-


| align="center" style="width:50%; background:white; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top"|[[Grafika:Użytkownicy.png|40px]] <big>'''[[Użytkownicy]]'''</big>


| align="center" style="width:50%; background:white; border-left:1px solid #cedff2; padding:0.5em; text-align:left;" valign="top" |[[Grafika:Zrobić.png|40px]] <big>'''Artykuły'''</big><br />
[[Do zrobienia]] - [[Na medal]] - [[Do rozwinięcia]]
|-

|}

Plik:Administracja.png

2008-01-25T16:16:35Z

Kijek:

== Opis ==

== Status prawny ==
z wikipedii
== Kod źródłowy ==

Plik:Zrobić.png

2008-01-25T16:05:49Z

Kijek:

== Opis ==

== Status prawny ==
z wikipeii
== Kod źródłowy ==

Plik:Użytkownicy.png

2008-01-25T16:03:29Z

Kijek:

== Opis ==

== Status prawny ==
z wikipedii
== Kod źródłowy ==

Plik:Komunikacja.png

2008-01-25T15:52:20Z

Kijek:

== Opis ==

== Status prawny ==
z wikipedii
== Kod źródłowy ==

Dawny kościół ewangelicki

2008-01-25T14:57:16Z

Kijek: grafika

[[Image:Cerkiew.jpg|thumb|right|366px]]
'''Dawny kościół ewangelicki''' jest wybitnym dziełem tego typu architektury na Warmii. Został wybudowany w latach 1818 - 1823, ze srocków Fryderyka Wilhelma III. Projekt budowli wykonano w Wyższej Deputacji Budowlanej (Oberbaudeputation) w Berlinie. Uważa się, że był on inspirowany twórczością Karola Fryderyka Schinkla, który w tamtym czasie kierował placówką projektującą ów budynek. Budowla charakteryzuje się inspiracją twórczości z różnych stylów i epok i połączeniem nowatorskich struktur kompozycji i estetki. Takie rozwiązania odnajdujemy nieco później w twórczości Schinkla. Wystawiony w konstrukcji ryglowej, na kamiennej podmurówce; oszalowany, stanowi trójnawową, pięcioprzęsłową bazylikę emporową, z płytkim prezbiterium od północy i dwu wieżową fasadą od południa. We wnętrzu empory wsparte na czworobocznych słupach, otwarte do nawy głównej szerokimi półkolistymi arkadami. Jest pseudo romańska bazyliką, aktualnie prawosławna.

Plik:Cerkiew.jpg

2008-01-25T14:56:52Z

Kijek: cerkiew dzisiaj

== Opis ==
cerkiew dzisiaj
== Status prawny ==
zdjęcie z wikipedii
== Kod źródłowy ==

Dawny kościół ewangelicki

2008-01-25T14:54:14Z

Kijek: cały artykuł

Kościół jest wybitnym dziełem tego typu architektury na Warmii. Został wybudowany w latach 1818 - 1823, ze srocków Fryderyka Wilhelma III. Projekt budowli wykonano w Wyższej Deputacji Budowlanej (Oberbaudeputation) w Berlinie. Uważa się, że był on inspirowany twórczością Karola Fryderyka Schinkla, który w tamtym czasie kierował placówką projektującą ów budynek. Budowla charakteryzuje się inspiracją twórczości z różnych stylów i epok i połączeniem nowatorskich struktur kompozycji i estetki. Takie rozwiązania odnajdujemy nieco później w twórczości Schinkla. Wystawiony w konstrukcji ryglowej, na kamiennej podmurówce; oszalowany, stanowi trójnawową, pięcioprzęsłową bazylikę emporową, z płytkim prezbiterium od północy i dwu wieżową fasadą od południa. We wnętrzu empory wsparte na czworobocznych słupach, otwarte do nawy głównej szerokimi półkolistymi arkadami. Jest pseudo romańska bazyliką, aktualnie prawosławna.